Ek gümrük vergisi krizi! Trump’ın İran kararı Türkiye’yi nasıl etkileyecek?

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la ticari ilişkileri hedef alan yeni gümrük vergisi kararı Türkiye-İran ekonomik ilişkilerini de yakından ilgilendiriyor. Trump’ın açıklamasına göre, İran İslam Cumhuriyeti ile iş yapan ülkelerden ABD’ye giren tüm mallara yüzde 25 oranında ek gümrük vergisi uygulanacak.

İran üzerindeki baskı artıyor

Trump, 12 Ocak’ta Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda İran’la ticaret yapan herhangi bir ülkenin ABD ile gerçekleştirdiği tüm ticari işlemlerde bu ek vergiye tabi olacağını vurguladı ve kararın “nihai ve kesin” olduğunu ifade etti. Ancak “İran’la iş yapmak” kavramının hangi faaliyetleri kapsadığına dair ayrıntı verilmedi. Beyaz Saray da hangi ülkelerin ya da sektörlerin bu uygulamadan en fazla etkileneceğine ilişkin ek bir açıklama yapmadı.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de 12 Ocak’ta yaptığı açıklamada hava saldırıları da dahil olmak üzere askeri seçeneklerin masada olduğunun altını çizdi.

İran ekonomisi

İran ekonomisinde ihracat gelirlerinin yüzde 56’sı petrol ve petrol ürünlerinden oluşuyor. Bu kalemi kimyasal ürünler, otomotiv, tarım ürünleri ve geleneksel ihraç kalemlerinden halı izliyor. 2024 verilerine göre İran ihracatında en büyük pay Çin’e ait. Çin, İran’ın dış ticaretinde yaklaşık yüzde 30’luk payla ilk sırada yer alırken ülkenin petrol ihracatının da yaklaşık yüzde 90’ını satın alıyor.

Çin’in ardından İran’ın en yoğun ticaret yaptığı ülkeler arasında Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Hindistan bulunuyor.

Türkiye için etkiler neler olur?

Enerji tarafında ise Türkiye’nin İran’a bağımlılığı dikkat çekiyor. 2024 yılında Türkiye’nin doğal gaz ithalatının yüzde 13,5’i İran’dan sağlandı. Bu durum, İran’la ticari ilişkilerin yalnızca dış ticaret değil, enerji güvenliği açısından da stratejik önem taşıdığını gösteriyor.

Türkiye’nin İran’a başlıca ihraç kalemleri arasında makineler ve makine parçaları, plastik ve kimyasal ürünler, tarım ürünleri ve metal cevherleri bulunuyor. İran’dan yapılan ithalatta ise doğal gaz başta olmak üzere metal ürünleri ve tarım ürünleri öne çıkıyor.

Trump yönetiminin aldığı kararın en kritik yönü, uygulamanın sınırlarının net olmaması. İran’la yapılan hangi tür ticari faaliyetlerin ABD tarafından “iş yapmak” kapsamında değerlendirileceği henüz bilinmiyor.

Bilindiği üzere halihazırda ABD, Türkiye’ye yüzde 15 ek gümrük vergisi uyguluyor. Eğer ABD yönetimi Türkiye’yi “iş yapanlar” kapsamında sayarsa ek gümrük oranı yüzde 40’a yükselecek. Bu durum, Türkiye açısından ABD ile yürütülen ticarette ek maliyet anlamına geliyor. Türkiye’nin ABD’ye ihracat yaptığı sektörler arasında kimyevi maddeler ve mamulleri, otomotiv endüstrisi, hazır giyim ve konfeksiyon, halı ve elektrik ve elektronik bulunuyor.