Chandra’nın gözlemleri, altı farklı galakside bu sıra dışı kaynakların izini ortaya çıkardı. Nesneler dört eliptik galaksi ile iki sarmal galakside bulundu. Bunlar arasında Samanyolu’nun yakın komşusu Andromeda Galaksisi (M31) ve Fırıldak Galaksisi (M101) de yer alıyor.

Gaz çalan yıldız kalıntıları olabilirler

Bu kompakt cisimler kara delikler, nötron yıldızları ve beyaz cüceler gibi ömrünü tamamlamış yıldızların geride bıraktığı son derece yoğun kalıntılar. Küçük boyutlarına karşın çok güçlü kütleçekimine sahip olmaları, yakınlarındaki eş yıldızlardan madde çekmelerine olanak sağlıyor.

Ancak yeni keşfedilen kaynaklarda durum farklı. Chandra tarafından tespit edilen X-ışınları son derece düşük enerjiye sahip. Buna karşılık nesneler, olağanüstü miktarda morötesi ışık yayıyor. Bu nedenle araştırmacılar bu sınıfa “hiperyumuşak X-ışını kaynakları” (hypersoft X-ray sources) adını verdi.

Ekibe göre düşük enerjili X-ışınlarının aslında çok güçlü morötesi ışınım üreten bu sistemlerin bir tür yan ürünü olması mümkün. Araştırmacılar ayrıca söz konusu kaynakların, daha düşük seviyede madde aktarımı gerçekleştiren kompakt ikili sistemler olabileceğini düşünüyor.

Samanyolu’nda neden bulunamıyorlar?

Bu nesnelerin tespit edilmesini zorlaştıran önemli bir unsur ise yıldızlar arasındaki ortam. Yıldızlararası ortamda bulunan hidrojen ve helyum gazı, morötesi ışığı emebiliyor. Bu durum, söz konusu kaynakların neden şimdiye kadar fark edilmesinin zor olduğunu açıklayabilir.

Dolayısıyla araştırmacılar, evrende henüz keşfedilmemiş çok daha büyük bir hiperyumuşak X-ışını kaynağı popülasyonu bulunabileceğini düşünüyor. Bu kaynakların galaksilerin çevresini ve içindeki yıldız oluşum süreçlerini tahmin edilenden daha fazla etkileyebileceği belirtiliyor.

Galaksilerdeki iyonlaşmanın kayıp kaynağı olabilirler

Bu nesneler, astrofizikte uzun süredir cevap aranan bir başka soruna da ışık tutabilir. Yıldızlararası ortam, atomların elektronlarını kaybettiği iyonlaşmış gazla dolu. Özellikle sıcak ve büyük kütleli yıldızlar önemli miktarda yüksek enerjili morötesi ışık yayıyor.

Ancak mevcut yıldız popülasyonunun galaksilerde gözlenen tüm iyonlaşmayı açıklamaya yetmediği düşünülüyor. Araştırmacılara göre hiperyumuşak X-ışını kaynakları gerçekten çok büyük miktarlarda morötesi ışınım yayıyorsa denklemdeki eksik parça olabilirler.

Ayrıca Bkz.İnsansı robotlar eylem düzenledi: “Yasa istiyoruz, kurallar istiyoruz”

Bu durum yıldız oluşumunu da etkileyebilir. Yeni yıldızların oluşabilmesi için gazın soğuk ve nötr halde bulunması gerekiyor. Hiperyumuşak X-ışını kaynakları uzaya yoğun miktarda morötesi ışınım yayıyorsa, çevredeki gazı iyonlaştırarak yıldız oluşumunu yavaşlatabilir. Bu nedenle araştırmacılar, söz konusu kaynakların galaksilerde yıldız oluşumunu etkileyen doğal bir düzenleyici mekanizma görevi görebileceğini düşünüyor.

Tip Ia süpernovalarının sırrını çözebilirler

Araştırmacıların dikkat çektiği ikinci büyük gizem ise Tip Ia süpernovalarının nasıl patladığı. Bu süpernovaların, yakınındaki eş yıldızdan madde toplayan beyaz cücelerle bağlantılı olduğu biliniyor. Beyaz cüce üzerine madde biriktikçe kütlesi artıyor ve Güneş'in kütlesinin yaklaşık 1,44 katına, yani Chandrasekhar limitine ulaştığında kararsız hale gelerek patlıyor.

Ancak bilim insanları halen beyaz cücenin içinde patlamayı başlatan mekanizmanın tam olarak ne olduğunu ve sürecin nasıl tetiklendiğini açıklayamıyor.

Yeni keşfedilen kompakt ikili sistemlerin incelenmesi, beyaz cücelerin patlama sürecinde geçirdiği aşamalar hakkında önemli ipuçları sağlayabilir. Hatta araştırmacılar, gelecekte bir beyaz cücenin Tip Ia süpernovasına dönüşmesinden önce tespit edilmesinin mümkün olabileceğini düşünüyor.

Tip Ia süpernovaları, evrenin genişlemesini ve karanlık enerjiyi incelemek için kullanılan önemli kozmik ölçüm araçları. Bu nedenle bu patlamaların nasıl gerçekleştiğinin anlaşılması, evrenin gelişimini açıklayan modeller açısından da önem taşıyor.

Çalışmanın başında enstitünün baş uçuş kontrol tasarımcısı Zhang Dong bulunuyor. Enstitü, Çin’in yeni nesil savaş uçağı programlarından biriyle ilişkilendirilen ve kamuoyunda J-50 olarak anılan uçağın geliştirilmesinde rol oynuyor. J-50, ilk kez Aralık 2024’te uçuş testlerine ilişkin görüntülerde ortaya çıkmıştı. Ancak yayınlanan çalışmada söz konusu teknolojilerin bu uçakta kullanılacağı doğrudan ifade edilmiyor.

Çin’in Shenyang J-50 ve Chengdu J-36 gibi yeni nesil uçakları, Boeing tarafından geliştirilen ABD Hava Kuvvetleri’nin F-47 programıyla aynı, yanı 6. nesil hava muharebe teknolojileri kapsamında değerlendiriliyor.

Uçuş kontrolünde yeni dönem

Araştırmacılara göre hava muharebesi, üç farklı aşamadan geçiyor. İlk dönemlerdeki üstünlük, yakın mesafeli çatışmalarda uçağın manevra kabiliyetine dayanıyordu. Daha sonra radar, düşük görünürlük ve hassas güdümlü silahların gelişmesiyle birlikte bilgi üstünlüğü öne çıktı. F-22 ve J-20 gibi beşinci nesil uçaklarda kullanılan dijital fly-by-wire sistemleri de uçuş kontrolünü silah ve motor sistemleriyle yüksek hızlı veri bağlantıları üzerinden daha sıkı biçimde bütünleştirdi.

Bu yaklaşımda pilotun görevi de değişiyor. Yüksek seviyeli taktik emirleri sürekli olarak kumanda hareketlerine dönüştürmek yerine, uçuş kontrol sistemi bu komutları otomatik olarak uçuş hareketlerine çevirecek. Sistem aynı zamanda uçağın fiziksel sınırlarını gözeterek aşırı manevralarda bile güvenli uçuşu koruyacak.

Uçak kendi durumunu da sürekli analiz edecek. Ataletsel navigasyon, hava hızı göstergeleri, kumanda yüzeylerinin konumu ve motor performansı gibi farklı kaynaklardan gelen veriler birleştirilerek uçağın uçuş durumu ve kalan manevra kapasitesi değerlendirilecek. Böylece olası arızaların kritik hale gelmeden tespit edilmesi ve kontrol ayarlarının otomatik biçimde değiştirilmesi hedefleniyor.

Pilot devre dışı kalırsa kontrolü devralabilecek

Bu durumda uçak, pilotun yerine yalnızca uçuşu sürdürmekle kalmayacak, aynı zamanda güvenliği önceliklendirerek daha önce belirlenen taktik görevi de mümkün olduğunca devam ettirecek. Böylece pilotun düşük seviyeli uçuş kontrolüyle daha az uğraşıp savaş alanını değerlendirmeye ve taktik kararlar vermeye odaklanması amaçlanıyor.

Uydu olmadan konum belirleme hedefi

Araştırmanın bir diğer ayağı navigasyon. Uydu navigasyonunun karıştırıldığı, kesintiye uğradığı veya tamamen kullanılamadığı ortamlarda çalışabilecek uçaklar için araştırmacılar, kuantum ataletsel navigasyon, görsel navigasyon, jeomanyetik navigasyon ve arazi eşleştirme gibi yöntemleri gündeme getiriyor.

Buradaki amaç GPS'in doğrudan yerini almaktan ziyade uçağın konumunu ve hareketini dışarıdaki uydu sinyallerine bağımlı kalmadan belirleyebilmesini sağlamak. Farklı sensörlerden alınan verilerin birlikte kullanılmasıyla elektromanyetik karıştırma altında tek bir sensörün bozulmasından kaynaklanabilecek hataların azaltılması planlanıyor.

İnsansız uçaklar kendi görevlerini değiştirebilecek

Uçuş kontrol sistemleri yalnızca uçakların konumlarını ve rotalarını değil, elektromanyetik spektrum kullanımını ve silahların kullanılabileceği zaman aralıklarını da koordine edebilecek. Görevler, savaşın gidişatına göre platformlar arasında dinamik olarak dağıtılabilecek.

Ayrıca Bkz.AKINCI, Roketsan’ın süpersonik füzesiyle 250 kilometreden hedefi vurdu

Sistem, klasik anlamda tek bir lider uçağın yönettiği formasyondan da farklı olacak. Bir uçak arızalanır veya savaş dışında kalırsa diğer uçaklar otomatik olarak yeniden organize olup eksilen unsurun yerini alabilecek ve yarım kalan görevleri paylaşabilecek. Bunun için dinamik “sanal lider” mekanizması öneriliyor. Böylece sistemin çalışması kalıcı bir merkezi unsura bağlı olmayacak. Çin, geniş perspektifte tekil otonomiden ziyade sürü ve zengin otonomi koordinasyonunu hedefliyor diyebiliriz.

Y-20, J-20 ve H-20 de aynı ağın parçası olabilir

Çalışmada, Y-20 nakliye uçağı, J-20 savaş uçağı ve geliştirilmekte olduğuna inanılan H-20 stratejik bombardıman uçağı gibi farklı platformların gelecekte böyle bir muharebe ağının parçası olabileceği belirtiliyor.

Yüksek otonomiden bahsedilse de araştırmacılar, yapay zekanın uçuş güvenliği açısından bazı belirsizlikler taşıdığına dikkat çekiyor. Veri odaklı algoritmaların kararlarını açıklamak ve her koşulda doğrulamak zor olduğu için öngörülemeyen sonuçların ortaya çıkabileceği belirtiliyor. Bu nedenle yapay zekanın uçağın en kritik kontrol döngülerine doğrudan yerleştirilmesi yerine katmanlı bir mimari öneriliyor.

Bu yapıda uçağın dengesi, kumanda yüzeylerinin çalıştırılması ve uçuş sınırlarının korunması gibi yüksek güvenilirlik gerektiren işlevler geleneksel sistemlerin kontrolünde kalacak. Yapay zeka ise dış katmanda çalışarak taktik kararlar, rota optimizasyonu, farklı uçakların koordinasyonu ve görev yüklerinin uyarlanması gibi daha üst düzey işlemleri üstlenecek. AI tarafından verilen komutlar da güvenlik sınırlarıyla kısıtlanarak uçağın tehlikeli bir çalışma alanına girmesi engellenecek.

ABD merkezli şirket, Helios’a ilişkin çalışmaları 9 Eylül’de yayımlanan 16 adet hakemli makaleyle kamuoyuna sundu. Thea Energy, Helios’ta yazılımla kontrol edilen düzlemsel mıknatısları, sürekli plazma ve ısı tahliye sistemini ve sektörlere ayrılmış bakım mimarisini bir araya getiriyor. Şirketin amacı, stellaratör tasarımlarında karşılaşılan üretim, bakım ve işletme zorluklarını azaltarak füzyon enerjisini ticari kullanıma daha uygun hale getirmek.

Karmaşıklık azaltılıyor

Stellaratörler füzyon için gereken aşırı sıcak plazmayı manyetik alanlarla hapsediyor. Ancak geleneksel stellaratör tasarımlarındaki karmaşık üç boyutlu bobinlerin üretimi, kurulumu ve uzun süreli işletilmesi önemli mühendislik sorunları oluşturuyor.

Thea Energy, Helios’ta bu yaklaşımı değiştiriyor. Sistem, karmaşık modüler bobinler yerine düzlemsel mıknatıs dizileri kullanıyor ve manyetik alanın oluşturulması ile kontrolünü yazılıma bırakıyor. Böylece mıknatısların üretimindeki küçük sapmaların veya uzun süreli kullanımda ortaya çıkabilecek aşınmaların sistemin çalışmasını bozmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Helios ayrıca yarı eksensel simetrik bir geometri kullanıyor. Thea Energy, bu yaklaşım sayesinde santralin diğer optimize edilmiş stellaratör güç santrali tasarımlarından daha kompakt olabileceğini belirtiyor. Helios’un yarıçapı 8 metre olarak veriliyor. Daha kompakt yapı, santralin fiziksel ayak izinin yanı sıra maliyetinin de azaltılmasını amaçlıyor.

Sürekli 400 MW elektrik üretilebilecek

Helios, füzyon reaksiyonunun belirli aralıklarla başlatılıp durdurulduğu darbeli sistemlerin aksine, plazmayı kesintisiz şekilde çalıştırmak üzere tasarlanıyor. Böylece santralin yaklaşık 400 MW elektrik üretmesini ve bu gücü şebekeye kesintisiz biçimde aktarmasını hedefliyor.

Bu yaklaşım, füzyon enerjisinin gelecekte baz yük elektrik üretiminde kullanılabilmesi açısından önem taşıyor. Tasarım aynı zamanda plazma bozulmalarından kaynaklanan kesintileri ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

Ayrıca Bkz.Çin’in yeni nükleer reaktörü kaza durumunda 7 gün kendi kendine çalışabilecek

Helios’un sürekli çalışmasına yardımcı olacak sistemlerden bir kullanacağı özel yönlendirici. Bu sistem, füzyon sırasında oluşan ısı ve plazma atıklarını reaktörden sürekli olarak uzaklaştırmak üzere tasarlanıyor. Santral ayrıca bakım işlemlerini kolaylaştırmak amacıyla farklı sektörlere ayrılıyor. Böylece işletme ömrü boyunca ihtiyaç duyulan ekipmanlara erişilerek bakım ve değişim işlemlerinin gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Yayınlanan makalelerde uzaktan müdahale ve bakım, kriyojenik sistemler, ısı transferi, güç kaynakları, teşhis sistemleri, enstrümantasyon ve düzlemsel bobinli mıknatısların mühendisliği gibi konular da ele alınıyor.

Helios’tan önce Eos devreye girecek

Eos’un görevi, ticari bir füzyon santralinde gerekli olacak performans seviyelerini göstermeye yardımcı olmak. Sistem bu nedenle Helios’un ticari versiyonundan önce önemli bir teknoloji gösterimi olarak konumlandırılıyor. Şirket, Helios’un 2030’lu yıllarda çalışmaya başlaması hedefini koruyor.

Şirketin baş bilim insanı Jakub Pachocki de kısa süre önce yapay zekanın oluşturduğu risklere dikkat çekerek şirketlerin gerektiğinde gelecekteki geliştirme çalışmalarını yavaşlatmak için koordinasyon sağlaması gerektiğini savundu. Pachocki, ortak güvenlik standartları oluşturulana kadar gönüllü yavaşlamaların yaygınlaşmasını umduğunu belirtti.

Güvenlik endişeleri giderek büyüyor

Son haftalarda OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind gibi şirketlerde çalışan veya daha önce görev yapan araştırmacılar, yapay zeka geliştirme yarışının güvenlik çalışmalarının önüne geçebileceği uyarısında bulundu.

Eski Anthropic ve OpenAI araştırmacısı Jacob Coxon da salı günü görevinden ayrılarak iki şirketi süper zeki yapay zekaya ulaşmak için sorumsuz biçimde yarışmakla suçladı. Coxon, “Kendi kendini geliştiren süper zekaya doğru hızla ilerliyorlar ve hayatlarımızla kumar oynuyorlar.” Demişti.

Ayrıca Bkz.Yapay zekanın insanlığı yok etme ihtimali yüzde 10’dan fazla

Anthropic ise perşembe günü yaptığı açıklamada, yeni yapay zeka araçlarının piyasaya sürülme hızının belirlenmesi konusunda sektör genelindeki şirketlerle birlikte çalışmaya ilgi duyduğunu bildirdi.

Aynı gün, Anthropic ve Google DeepMind'dan ayrılan iki araştırmacı da yapay zeka geliştirme hızına ilişkin endişelerini kamuoyuyla paylaştı. Araştırmacılar, şirketlerin teknolojinin taşıdığı riskler konusunda daha şeffaf olması gerektiğini savundu.

Temmuz sonunda ise büyük yapay zeka şirketlerinde çalışan 1.000’den fazla kişi, yapay zeka geliştirme hızının yavaşlatılmasını sağlayacak bir mekanizma oluşturulması çağrısıyla bir dilekçeye imza atmıştı.

Endişelerin önemli nedenlerinden biri OpenAI’ın yapay zeka ajanlarının karıştığı güvenlik olayları oldu. Şirket, ağustos ayında modellerinin kontrolden çıkarak açık kaynak platformu Hugging Face’e saldırı gerçekleştirmesinin ardından model geliştirme çalışmalarının önemli bir bölümünü iki hafta süreyle durdurdu ve savunma mekanizmalarını güçlendirdi.

Microsoft, yapay zeka ve bulut hizmetlerine yönelik artan işlem gücü talebini karşılamak için veri merkezi kapasitesini 2032’ye kadar yaklaşık 38 gigavata çıkarmayı planlıyor. Şirketin mevcut kapasitesi yaklaşık 12 gigavat seviyesinde bulunuyor.

AI odaklı kapasitenin payı büyüyecek

Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre söz konusu hedef, Microsoft’un mevcut veri merkezi kapasitesinin üç katından fazlasına ulaşması anlamına geliyor. Aktarılanlara göre göre şirketin planı, sahip olunan ve kiralanan tesisleri kapsayacak. CoreWeave gibi “neocloud” sağlayıcılarından kiralanan işlem gücü ise dahil edilmeyecek.

Ancak Microsoft sözcüsü Frank Shaw, söz konusu planlama rakamlarının doğru olmadığını söyledi ve şirketin son finansal sonuçlarında açıkladığı rakamlar dışında ayrıntı vermedi.

Öte yandan mevcut 12 gigavatlık kapasitenin yalnızca yaklaşık 2 gigavatı AI için özel çiplere ayrılmış durumda. Bu miktarın, öngörülen 38 gigavatlık kapasitenin yaklaşık üçte birine yükselmesi bekleniyor.

Ayrıca Bkz.7 yıldır gizlice geliştirilen bellek teknolojisi: FeRAM

Microsoft’un kapasite artışına yönelmesinin arkasında, son dönemde yaşanan ciddi işlem gücü sıkıntısı bulunuyor. Hatta kapasite sıkıntısı nedeniyle Microsoft’un büyük müşterileri rakiplerine kaptırdığı belirtiliyor.

AI yatırımları yüz milyarlarca dolara ulaşıyor

Samsung’un 2 nm üretim teknolojisindeki verim sorunlarını aşarak Qualcomm için üretim yapabilecek seviyeye geldiği bildirildi. Ancak iki şirketin üretim maliyeti konusunda anlaşamadığı ve Qualcomm’un indirim talebinin karşılık bulmadığı öne sürüldü.

Teknik engeller aşıldı, sıra fiyata geldi

Qualcomm, Snapdragon 8 Elite Gen 6 Pro ve Snapdragon 8 Elite Gen 6 işlemcilerinde TSMC’nin 2 nm üretim teknolojisini kullanacak. Ancak TSMC’nin yüksek üretim maliyetleri nedeniyle Samsung’u ikinci bir üretim kaynağı olarak değerlendirdiği belirtiliyor.

The Bell’in haberine göre Samsung, daha önce verimlilik sorunları nedeniyle Qualcomm’un tercih etmediği 2 nm SF2 ve SF2P süreçlerindeki teknik engelleri aşmış durumda. Exynos 2700’ün de Samsung’un 2 nm üretim verimliliğini istikrara kavuşturduğunun göstergesi olduğu ifade ediliyor.

Ayrıca Bkz.TSMC'nin 1,4 nm çip üretimi için tarih ortaya çıktı: Beklenenden erken geliyor

Buna rağmen taraflar üretim fiyatında uzlaşmaya varamadı. Samsung, yüksek talep nedeniyle gelişmiş çip üretimi ve dökümhane hizmetlerinin fiyatlarını yüzde 15 artırırken Qualcomm daha düşük bir fiyat talep ediyor. Samsung ise Qualcomm’un mevcut sipariş hacminin indirim yapmayı haklı çıkaracak kadar yüksek olmadığını düşünüyor.

Samsung yedek seçenek olabilir

2 nm üretimin yüksek maliyeti de pazarlığı zorlaştırıyor. Özellikle ASML’nin High-NA EUV makineleri gibi son derece pahalı ekipmanlar, gelişmiş üretim süreçlerinin maliyetini yükseltiyor.

Üstelik Qualcomm’un TSMC’ye ilk 2 nm siparişini zaten verdiği ve Samsung ile anlaşma sağlansa bile resmi sözleşmenin tamamlanmasının aylar sürebileceği belirtiliyor. Bu nedenle Samsung’un Qualcomm için aktif bir ikinci üretici olmaktan çok yedek seçenek olarak tutulması ihtimali bulunuyor.

Claude ile tehlikeli biyolojik araştırmalar yürütüldü

Anthropic’in perşembe günü yayımladığı kapsamlı raporda, şirketin modellerinin biyolojik silah geliştirme amacı taşıyabilecek çalışmalarda kullanıldığı beş ayrı vaka ele alınıyor. Raporda ayrıca şüpheli kullanımların nasıl tespit edildiği, hangi güvenlik mekanizmalarının devreye girdiği ve şirketin sonrasında ne yaptığı anlatılıyor.

Anthropic’e göre sorun, bilimsel araştırma ile kötüye kullanım arasındaki sınırın her zaman net olmaması. Örneğin yeni bir aşı geliştirmek için yürütülen bir araştırma ile biyolojik silah geliştirmeye yönelik çalışmalar yöntemler açısından birbirine benziyor. Bu nedenle şirket, olası sonuçların ağırlığı nedeniyle şüpheli durumlarda daha temkinli davranmayı tercih ettiğini söylüyor.

Chikungunya virüsü için dikkat çeken talep

Raporda yer alan vakalardan biri mayıs ayında tespit edildi. Anthropic’in biyolojik güvenlik sınıflandırıcısı, Claude’dan chikungunya virüsü üzerinde işlev kazanımı araştırması için hibe başvurusu hazırlanmasının istendiğini belirledi.

İşlev kazanımı araştırmaları, bir organizmanın belirli özelliklerinin genetik veya biyolojik yöntemlerle değiştirilmesini inceliyor. Söz konusu çalışmada ise chikungunya virüsünün bulaşma kapasitesinin artırılması ve bağışıklık yanıtından kaçma yeteneğinin geliştirilmesi hedefleniyordu.

Ayrıca Bkz.Anthropic’ten Çinli AI şirketlerine ağır suçlama: Kullanıcılar gizlice Claude’a yönlendirildi

Chikungunya için lisanslı bir tedavinin bulunmadığını ve enfeksiyonun haftalar hatta aylar boyunca ciddi, güçten düşürücü belirtilere neden olabildiğini belirten Anthropic, araştırmanın bir askeri araştırma kuruluşuyla bağlantılı olmasının da vakayı daha şüpheli hale getirdiğini aktardı.

Bir başka vakada ise bir araştırmacının Claude’u kullanarak zehirlerde bulunan toksin peptitlerinin atlasını oluşturduğu ve toksinlerin özelliklerini geliştirmeye yönelik üretken bir süreç tasarladığı belirlendi.

Anthropic’in raporu yalnızca biyolojik tehditlerle sınırlı değil. Şirket, modellerinin gözetim faaliyetleri, yazılım açıklarından yararlanma, propaganda üretimi ve silah sistemleri gibi başka amaçlarla kullanılmasına ilişkin vakalara da yer veriyor.

Şüpheli hesaplar kapatıldı

Anthropic, soruşturmalarda modellerini kötüye kullandığı belirlenen kişilerin hesaplarını yasakladığını ve elde edilen bulguları Claude’un güvenlik sistemlerini geliştirmek için kullandığını açıkladı.

Şirket bununla birlikte rapordaki kişilerin veya çalıştıkları kurumların isimlerini paylaşmadı. Bunun temel nedeni, söz konusu araştırmacıların gerçekten zarar verme niyetine sahip olduklarının kesin olarak ortaya konulamaması. Öte yandan şirket, kendi güvenlik sistemlerini de güçlendirdiğinin altını çizdi.

Çin, elektrikli araçlardaki güçlü konumunu otonom sürüş, araç yazılımları ve bağlantılı otomobil teknolojileriyle genişletmeye hazırlanıyor. Pekin yönetimi, 2030’a kadar sürücüsüz araçların otoyollar, şehir içi yollar ve belirlenen kent yollarında geniş çapta kullanılmasını hedefliyor.

Otonom sürüşte 2030 hedefi

Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, akıllı elektrikli araç sektörünün gelişimine yönelik yeni yol haritasını açıkladı. Plan kapsamında otonom sürüşün yanı sıra araç güvenliği, üretim kapasitesi, yazılım güncellemeleri ve Çinli otomobil üreticilerinin yurt dışındaki büyümesi sağlanacak. Yol haritasının en dikkat çekici hedeflerinden biri, sürücüsüz araçların 2030 yılına kadar büyük ölçekli kullanıma geçirilmesi.

Pekin ayrıca otonom araçların güvenlik seviyesinin insan sürücüler tarafından kullanılan araçlardan daha yüksek olmasını istiyor. Bunun için araç üretimi, yol güvenliği, otonom sürüş sistemleri ve yazılım güncellemelerine ilişkin düzenlemelerin sıkılaştırılması öngörülüyor.

Hedef artık yalnızca elektrikli otomobil değil

Çin, son yıllarda elektrikli araç üretiminde elde ettiği güçlü konumu, daha geniş bir akıllı araç ekosistemine dönüştürmek istiyor. Bu kapsamda araç yazılımları, otonom sürüş ve bağlantılı otomobil teknolojileri sektörün yeni büyüme alanları olarak öne çıkıyor.

Hükümet ayrıca satış açısından dünyanın en büyük 10 otomobil üreticisi arasında yer alacak birden fazla Çinli şirket oluşturmayı hedefliyor. Çinli otomobil markalarının küresel bilinirliğinin artırılması ve ülkenin uluslararası otomotiv standartlarının belirlenmesindeki etkisinin güçlendirilmesi de yol haritasının parçaları arasında.

Ayrıca Bkz.AB'den Çinlilere ihale çalımı: "Avrupa Tercihi" dönemi başlıyor

Plan kapsamında ayrıca otomotiv ve batarya sektörlerinde aşırı üretimin ve kontrolsüz yatırımın sınırlandırılması da isteniyor. Yerel yönetimlerin rekabeti bozabilecek uygunsuz teşviklerinin de sınırlandırılması planlanıyor.

Bakanlık, verimsiz üretim kapasitesinin ortadan kaldırılmasını ve sektörde birleşme ve konsolidasyonun teşvik edilmesini planlıyor. Aynı zamanda rekabet hukukunun daha etkin uygulanması, ürün kalitesinin daha sıkı denetlenmesi ve adil rekabet koşullarının güçlendirilmesi hedefleniyor.

İHA-300 ilk kez AKINCI’dan ateşlendi

Sinop açıklarında gerçekleştirilen atışta, deniz üzerindeki hedef AKINCI’dan ateşlenen İHA-300 tarafından 250+ kilometrelik mesafeden tam isabetle vuruldu. Atışın ardından AKINCI, planlanan uçuş rotasını takip ederek Çorlu’ya geri döndü.

ROKETSAN, füzenin ilk tanıtımını IDEF 2025’te gerçekleştirmişti. 300 ER, savaş uçakları ve SİHA’lardan fırlatılabilecek şekilde geliştirilen aerobalistik füze ailesinin en uzun menzilli ve yüksek etkili üyelerinden biri olarak konumlandırılıyor.

İHA-230 ve İHA-122’nin ardından geliştirilen sistem, yaklaşık 5 metre uzunluğa ve 900 kilogram ağırlığa sahip. Füzenin 370 mm çapındaki gövdesi, 150 kilogramdan daha ağır harp başlıklarının kullanılmasına imkan veriyor.

500 kilometreyi aşan menzil hedefleniyor

Füze, GNSS + INS ve TV kamera arayıcı gibi farklı güdüm seçenekleriyle geliştiriliyor. Yüksek patlayıcılı, parçacık etkili ve delici olmak üzere farklı harp başlığı seçenekleri de bulunuyor.

Ayrıca Bkz.Havelsan’dan ortak üretim HAMZA-1 için satış anlaşması

İHA-300 entegrasyonuyla birlikte AKINCI’nın uzun menzilli taarruz kapasitesi de genişliyor. Baykar daha önce de TİHA’ya İHA-230 ve İHA-122 süpersonik füzelerini entegre etmişti.

AKINCI bugüne kadar MAM-L, MAM-L TV, MAM-T, MAM-T IIR/TV, MAM-C ve TOLUN mühimmat ailesinin yanı sıra TEBER-81, TEBER-82, LAÇİN, LGK-81, LGK-82, HGK-82, GÖKÇE ve GÖZDE güdüm kitleriyle donatıldı. Platform ayrıca KGK-82-SİHA, İHA-230 Süpersonik Füze, TV ve lazer arayıcı başlıklı İHA-122 Süpersonik Füze, ÇAKIR Seyir Füzesi ve EREN Yüksek Hızlı Çok Amaçlı Dolanan Mühimmat ile de entegre edildi.

ROKETSAN 300 ER teknik özellikleri

• Uzunluk: 5 metre


• Ağırlık: 900 kilogram


• Çap: 370 mm


• Harp başlığı: 150+ kilogram


• Menzil: 500+ kilometre


• Güdüm sistemleri: GNSS + INS, TV kamera arayıcı


• Savaş başlıkları: Yüksek patlayıcı, parçacık etkili, delici


• Kullanım platformları: SİHA, savaş uçağı, sabit kanatlı hava aracı


• Hedef tipi: Radarlar, zırhlı araçlar, komuta merkezleri, hava savunma sistemleri, personel

Seçmen hedefleme sistemi oluşturuldu

Anthropic’in 10 Eylül’de yayımladığı tehdit istihbaratı raporuna göre Malezya’daki 222 parlamento seçim bölgesinin tamamını kapsayan bir seçmen hedefleme sistemi oluştuurldu. Sistem hazırlanırken gerçek nüfus sayımı ve seçim verileri ile milyonlarca seçmen kaydından yararlanıldığı belirtildi. Şirket, platformun özellikle Malezya’daki hassas siyasi ve toplumsal fay hatları olan ırk, din ve kraliyet üzerinden seçmenleri profillemek ve hedeflemek üzere tasarlandığını söyledi.

Anthropic’in Claude modelleri, seçim bölgesi profillerinin hazırlanmasının yanı sıra operasyonun teknik altyapısının geliştirilmesinde de kullanıldı.

Anthropic, kendisini siber savunma ve dezenformasyonla mücadele araçları sunan bir platform gibi gösteren sistemin gerçekte ücretli bir “etki operasyonu hizmeti” olarak satıldığını belirtti. Şirket, yaptığı incelemede platformu İstanbul merkezli BBS Bilişim Teknolojileri (bbsteknoloji[.]com) ile ilişkilendirdi.

Ancak Anthropic, Malezya odaklı operasyon için platformu kimin satın aldığını açıklamadı. Operasyonun belirli bir Malezya seçimiyle bağlantılı olup olmadığı ve tam olarak ne zaman başladığı da bilinmiyor.

1.000’den fazla sahte X hesabı kullanıldı

Platformun kontrol paneli üzerinden belirli hedeflere kaç yapay görüntülenme gönderileceğinin de belirlenebildiği belirtildi. Anthropic, örneklerden birinde görevdeki Malezya Başbakanı’nı desteklemek amacıyla onun hesabına 1 milyon yapay görüntülenme gönderilmesi yönünde bir talep tespit ettiğini açıkladı.

Yapay zekayla sahte haber sitesi kuruldu

Bu içeriklerde söz konusu kuruluşların devlet bağlantılı olduğuna işaret eden ifadelerin kaldırıldığı ve haberlerin bağımsız Malezya basını tarafından hazırlanmış gibi gösterildiği belirtildi.

Anthropic, malaysiapulse.com alan adının operasyonu yürüten aktörün kontrolünde olduğunu ve 10 Mayıs 2026’da kaydedildiğini tespit etti. Aynı operasyona ait olduğu belirtilen @malaysiapulseof adlı bir YouTube kanalı da bulunuyordu.

Muhaliflere yönelik sahte dosyalar hazırlandı

Şirket, söz konusu iddiaların tamamen uydurma olduğunu belirtirken hedef alınan siyasetçinin ve kuruluşların isimlerini açıklamadı.

Claude’un bazı talepleri reddettiği veya kısmen yerine getirdiği de aktarıldı. Bunlardan birinde sistem, hazırlanan dosyanın siyasi karalama amacı taşıdığını tespit ederek talebe karşı çıktı. Bunun üzerine operasyonun arkasındaki aktörün, aynı yetenekleri elde etmeye devam etmek amacıyla istemlerin ifadelerini değiştirerek Claude’u aşmaya çalıştığı belirtildi.

Anthropic’in raporundaki bir diğer dikkat çekici ayrıntı ise operasyonun arkasındaki aktörün Malezya’nın ulusal iletişim düzenleyicisiyle sözleşme yapmaya çalışması oldu. Anthropic, söz konusu sözleşme girişiminin başarıya ulaştığına dair herhangi bir kanıt bulamadığını açıkladı.

Malezya makamlarının operasyon hakkında soruşturma yürütüp yürütmediği ve BBS Bilişim Teknolojileri veya temsilcilerinin hükümetle sözleşme görüşmesi yapıp yapmadığı ise henüz net değil.

Anthropic, altyapının kapsamına ve operasyonun teknik açıdan gelişmiş olmasına rağmen sahte içerik ve hesapların gerçek çevrimiçi topluluklara sızdığına dair kanıt bulunmadığını da söyledi. Şirkete göre operasyonun varlıkları birden fazla platforma dağıtılmış olsa da bunların gerçek kullanıcı topluluklarında geniş çaplı bir yayılım sağladığı tespit edilmedi.

Türk şirket iddiaları yalanladı

Şirket, “Anthropic tarafından yayımlanan Eylül 2026 Tehdit İstihbaratı Raporu’nda yer alan ve Siber Güvenlik tehdit unsurları arasında adı geçen "bbs teknoloji / bbs-teknoloji" uzantılı alan adları (domain) ve yapılar ile şirketimiz Bilgi Birikim Sistemleri (BBS) arasında hiçbir ilgi ve bağlantı bulunmamaktadır... Söz konusu raporda geçen alan adı, isim benzerliği dışında kurumumuzla tamamen ilgisizdir.” açıklamasını yaptı.