Halluks Valgus (Başparmak Çıkıntısı)

Başparmak çıkıntısı ya da halluks valgus, ayak baş parmağının diğer parmaklara doğru eğilmesiyle oluşan, ayak başparmağının tabanındaki eklemin dışarı çıkmasına neden olan ayak deformitesidir. Halluks valgusta ayak baş parmağı diğer parmaklara doğru içe eğilir. Kadınlarda daha sık görülen bu rahatsızlığın en önemli nedenini genetik faktörler oluşturur. Erken evrede olan başparmak çıkıntısının tedavisinde fizik tedavi, muhtelif aparatlar, yaşam tarzı değişiklikleri gibi cerrahi olmayan yöntemler kullanılırken, daha ileri düzeyde olan başparmak çıkıntıları cerrahi ile tedavi uygulanmaktadır.

Başparmak çıkıntısı olarak da bilinen halluks valgus, ayak başparmağının tabanındaki eklemde kemikli çıkıntı oluşmasına neden olan ayak deformitesidir. Ayak başparmağının diğer parmaklara doğru eğilmesi ile başparmağın altındaki tarak kemiğinde ters yöne doğru, ayağın tabana yakın iç kısmında bir çıkıntı oluşur. Bu duruma başparmak çıkıntısı yani Halluks valgus denilmektedir.

Genel olarak genetik geçişli olan bu hastalık kadınlarda daha sık görülmektedir. Yani annesinde ya da anneannesinde olanlarda başparmak çıkıntısı oluşma riski daha yüksek olmaktadır. Halluks valgus en sık görülen ayak şekil bozukluğunu oluşturur.

Halluks Valgus Neden Olur?

Halluks valgusun en önemli nedeni genetik, yani aile geçişidir. Bunun dışında bu hastalık düz taban olanlarda daha fazla görülürken; genetik alt yapısı uygun olup, çok yüksek topuklu ve önü dar ayakkabı giyenlerde daha sık ortaya çıkmaktadır. Ayrıca uzun süre ayakta durmak da Halluks valgusu etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. 

Halluks Valgus Belirtileri Nelerdir?

Hastalar tarafından en çok dile getirilen belirti ayak başparmağının kök kısmındaki çıkıntının ayakkabıya sürtünmesi ve ona bağlı olarak ortaya çıkan ağrı ve şişliktir. Sürtme sonucunda şişlik artar, şişlik arttıkça daha çok sürtünme olur ve bu durum bir kısır döngüye girer.

Şişliğin artması ve parmağın eğilmesi ile beraber hastanın şikayetleri de artış gösterir. Şişliğe bağlı olarak ağrı ve orada “bunyon” denilen kemiğin üzerinde büyük bir şişlik ile nasır oluşur. Diğer taraftan parmağın eğilmesi ile beraber ayağın mekaniği de bozulmaya başlar. Başparmağın altında oluşması gereken nasır, başparmak havaya kalktığı için ikinci ve üçüncü parmağın altında oluşur. Yük taşıma şekli değişen ve mekaniği bozulan ayak nedeniyle, ayak eğildikçe yük merkezi ortaya doğru kaymaya ve yürüme sırasında ayak ortasında da ağrı oluşmaya başlar.

Başlangıçta hastalık çok ileri seviyeye gelmeden sadece ayak başparmağının kenarının sürtmesi ile oluşan ağrı, hastalık ilerledikçe ayağın ortasında da hissedilmeye başlanır. Hastalığın daha ileri aşamalarında ise ayak başparmağı ikinci parmağın altına girer. Böylelikle başparmak ikinci parmağı da alttan yukarı doğru ittiği için ileri evre hastalarda ikinci parmakta da nasırlar çıkmaya başlar. Ayrıca ikinci parmağın üst kısmı ayakkabıya sürtüp nasır oluşturur. Bu sürtünme çok fazla olursa yaraya o da çok sık görülmemekle birlikte iltihaplanmaya neden olabilir.

Ayak başparmak çıkıntısının belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Ayakkabı giyerken ayak başparmağının yanındaki şişlik üzerinde ağrı ve tahriş
• Uygun veya rahat ayakkabı bulamama
• Büyük ayak parmağının ikinci parmağa doğru eğilmesi
• Diğer dört parmağın deformitesi
• Ayak tabanında ağrı

Halluks Valgus Nasıl Teşhis Edilir?

Uzman hekim tarafından yapılan fiziki muayenede başparmağın diğer parmaklar üzerine eğilmesi, hatta diğer parmakları itmekle kalmayıp altına girmesi, bunyon denilen kemik çıkıntısının oluşması ve üstünde de nasır tespit edilmesi; yani ayağın görüntüsüne bakılması tanı koymaya yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte yük verilirken ayak Röntgeni çekilir. Bu röntgen filmi ile gerekli olan açı ölçümleri yapılıp, bu açılara göre uygulanacak tedaviler şekillendirilir. 

Halluks Valgus Nasıl Tedavi Edilir?

Halluks valgusun tedavisi, deformitenin boyutuna, ağrı ve rahatsızlık düzeyine bağlı olarak değişir. Hafif olgular, hedefe yönelik egzersizler, ev egzersizleri, fizyoterapi ile özel ayakkabılar veya geceleri giyilen bir bunyon ateli ile düzeltilebilir. Daha ciddi vakalarda ise bunyon ateli kullanılmasına rağmen bulgular kötüleşebilir. Bu gibi durumlarda cerrahi uygulanması gerekmektedir.

Birinci Basamak Tedavi

Üç evresi bulunan bu hastalığın birinci evresi erken evre olmaktadır. Erken evrede hastada sadece bir görüntü bozukluğu oluşmakta, ancak çok şiddetli ağrı duyulmamaktadır. Bu sebeple sadece görüntü bozukluğuna yönelik ameliyat uygulanmamaktadır. Bunun yerine semptomların giderilmesine yönelik aşağıda yer alan cerrahi dışı tedaviler uygulanır.

1. Yaşam tarzı değişiklikleri: Hastanın şiddetli ağrısı yoksa öncelikle dar ayakkabı giymemesi, iş nedeniyle topuklu ayakkabı giymesi gerekiyorsa bu durumda önü çok dar olmayan ve alçak topuklu ayakkabı tercih etmesi, işe gidip gelirken spor ayakkabı kullanıp, bu ayakkabıyı iş yerinde topukluyla değiştirmesi önerilir.
2. Egzersiz: Başparmağa yönelik egzersizler yapılması tavsiye edilir. Bu egzersizler başparmağın şekil bozukluğunun ters tarafına çekilerek yapıldığı egzersizlerdir. Akşamları televizyon izlenirken bu egzersizler el veya bandaj yardımı ile parmak ters yöne çekilerek yapılabilmektedir. Hastada genetik olarak Halluks valgus hastalığı varsa, bu hastaların gidişatı da aynı yönde olur. Yapılan egzersiz ile durumun daha kötü olmaması sağlanır. Genetik geçiş çok ciddi değilse, hafif bir eğiklik varsa parmağı ters yönde zorlamak kasları rahatlatıp ağrı oluşmasını engeller.
3. Silikon Aparatlar: Hafif derecede olan başparmak çıkıntısı için parmak arası silikon makaralar kullanılabilmektedir. Bu yöntem de egzersize benzer şekilde başparmağı şekil bozukluğunun tersine doğru tutmaya çalışmaktadır. Silikon aparatların başparmakta oluşan bunyonu da koruyan bir uzantısı bulunmaktadır.
4. Ortez: Akşamları evde başparmağı ters yöne zorlayan ortezler kullanılabilmektedir. Bu ortezler gün içinde ters yöne durmaktan yorulmuş olan başparmağın şeklinin eskisi gibi durmasını sağlayarak, ayağı dinlendirip ağrıyı azaltmaktadır.
5. 
   

İkinci Basamak Tedavi

Kişinin şikayetlerinin arttığı, başparmağın fazla yamulmadığı ve röntgenle tespit edilen açıların çok bozulmadığı, sadece kemik çıkıntısının ön planda olduğu durumlarda, kemiği kesip kırmadan sadece kemik çıkıntısı törpülenip, başparmağın yamulmasına neden olan kasların gevşetildiği küçük bir cerrahi yapılmaktadır. Buna bunyonektomi denilmektedir. Bu işlem sadece Röntgenle tespit edilen açıları çok düşük ve  tarak kemiklerinin birbirine olan açılarının çok fazla olmadığı erken dönem Halluks valgus hastalarına uygulanmaktadır.

İşlem, açısı çok kötü olan hastalarda uygulandığında ayak şekil bozukluğu yeniden tekrarlayabilmektedir. Bu sebeple çekilen röntgende eğrilik açısı fazla olan hastalarda üçüncü basamak tedavi olan kemik düzeltme ameliyatı uygulanmalıdır.

Üçüncü Basamak Tedavi

Cerrahi olmayan tedavilerin yardımı olmadığında ve hasta için yürümek aşırı derecede ağrılı hale geldiğinde hastalar için ameliyat seçeneği ortaya çıkar. Bu işleme osteotomi denir. Uzman hekim cerrahi sırasında bunyonu çıkarır ve ayak başparmağını doğru pozisyona geri getirmek için kemikleri yeniden hizalar ve vida ile tespit eder.

Halluks valgus ameliyatı riskli midir?

Ayak ve parmak deformitelerinin cerrahisi düşük risklidir ve genellikle komplikasyonsuz gerçekleşir.

Halluks valgus ameliyatından sonra iyileşme süreci nasıl ilerler?

Hastalar kemik düzeltme ameliyatından sonra hastanede bir gece kalmakta ya da aynı gün taburcu olabilmektedir. Ameliyattan sonra hastaların şekil bozukluğunun derecesine göre genellikle ayakları alçıya alınmamaktadır. Hastalar ameliyattan sonra topuklarına basarak özel bir ayakkabı ve bir koltuk değneği ile yürüyebilmektedir. Ameliyatın üçüncü haftasından itibaren hastalar ayaklarının üzerine daha sağlıklı basabiliyor, birinci aydan itibaren de normal ayakkabı giyebiliyor, 1,5 aydan sonra ise normal yürüyüşlerine başlayabiliyor.

Halluks valgus ameliyattan sonra tekrarlar mı?

Hastanın tipine göre, doğru ameliyat yapılırsa, bunun tekrarlama ihtimali oldukça düşüktür. Bununla birlikte her hastada aynı ameliyatı yapmak doğru değildir.

Ameliyat sonrası erken yürüme sağlanabilir mi?

Ameliyattan sonra hastalara çoğunlukla alçı uygulaması yapılmaz. Bandaj ve özel bir ayakkabı ile hastaların topuğuna basarak yürümesine izin verilmektedir. İkinci ve üçüncü haftandan sonra tam ayak tabanına basarak yürümeye müsaade edilir. Kemik düzeltme ameliyatlarında erken basmaya izin verebilmek için ayağa bir tane vida konulmaktadır. Elle hissedilmeyen ve sonrasında çıkartılmayan bu vidayı vücudun kabul etmeme gibi bir durumu bulunmamaktadır.

Halluks valgus ameliyatından sonra duş alınabilir mi?

Ameliyattan sonra 10 gün boyunca ayağa su değmemesi gerekmektedir. Bu 10 günlük süreçte ayağı sudan koruyarak duş yapılabilir. Onuncu günden sonra hastalar tamamen normal duş alabilmektedir.

Her iki ayağa aynı anda halluks valgus ameliyatı uygulanabilir mi?

Her iki ayağın aynı anda ameliyat olması mümkün olmakla birlikte çok önerilmemektedir. İş nedeniyle ya da seyahat nedeniyle zorunlu kalınan hastalarda bu durum görülebilmekle birlikte; hastaların bir ayağıyla sağlıklı basıp daha az ağrı ile konforlu bir iyileşme süreci geçirebilmesi için farklı zamanlarda ameliyat gerçekleştirilmesi daha doğru bir uygulama olmaktadır.

Düztaban olmak halluks valgusu etkiler mi?

Eğer bu hastalarda ciddi bir basış problemi varsa kişiye özel tabanlıklar bu hastalığın ilerlemesini kısmen engellemektedir. Ancak düztabanlığı ciddi seviyelerde olan hastalarda Halluks valgus ilerleme gösteriyor.

Halluks valgus ameliyatının hedefi nedir?

Bu ameliyatının hedefi hastanın sağlıklı, ağrısız yürüyebilmesi, en az 4 ay sonra ağrısız spor yapabilmesi ve özellikle kadınların istedikleri, beğendikleri ayakkabıları giyebilmesini sağlamaktır.

Halluks valgus ameliyatından sonra spor yapılabilir mi?

Ameliyattan sonra spor yapmak mümkün olmaktadır. Ağrısız spor yapmak için en az 4 ay beklenmesi gerekmektedir. Yürüyüşlere en az 2 ay sonra başlanabilirken; uzun yürüyüşler, hızlı yürüyüşler ve koşu için 4 ay beklemek gerekmektedir. Futbol ve basketbol gibi sporların ise 6 ay sonra yapılması önem taşımaktadır.

Halluks valgus için risk faktörleri nelerdir?

Başparmak çıkıntısının (Halluks valgus) risk faktörleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

• Düztabanlık gibi kalıtsal ayak yapısı sorunları nedeniyle ailede başparmak çıkıntısı öyküsünün olması
• Ayak yaralanmaları
• Romatoid artrit gibi inflamatuar hastalıklar
• Önü dar ve yüksek topuklu ayakkabı tercihleri

Genellikle kadınların ayaklarında görülmekte, yanlış ayakkabı seçimleri sebebi ile de görülmektedir. Halluks valgus şiddetli ağrı ve ayakkabı giymede sorun yaratan bir hastalıktır. Hastalarda, halluks valgus oluşmasının sebepleri ve anatomik özellikleri farklılıklar gösterir. Hangi ameliyat tekniğinin kullanılacağı ise uzman bir ortopedistin muayenesi ve röntgenleri detaylı değerlendirmesi sonucunda belirlenir.