Çin’de yapay zeka nedeniyle işten çıkarmaya yargı freni

Çin mahkemesi dur dedi

Mahkemenin değerlendirmesi, bir çalışanın görevlerinin otomasyon sistemleriyle değiştirilmesi sonrası yaşanan anlaşmazlığa dayanıyor. Söz konusu çalışan, işinin yapay zeka ile otomatikleştirilmesi nedeniyle daha düşük bir pozisyona geçirilmek istendi ancak bu teklifi reddetti. Bunun üzerine işten çıkarılan çalışan, durumu yargıya taşıdı.

Mahkeme ise verdiği kararda, işverenlerin teknolojik dönüşümü gerekçe göstererek çalışanların maaşlarını düşüremeyeceğini veya iş sözleşmelerini tek taraflı olarak feshedemeyeceğini açıkça belirtti. Ayrıca karar metninde dikkat çeken bir ilke de yer aldı: “İşverenlerin işletme maliyetlerini çalışanlara yüklemesi yasaktır.”

Bu ifade, şirketlerin verimlilik artışı veya maliyet azaltımı hedefiyle aldığı kararların doğrudan çalışanların hak kaybına yol açamayacağı anlamına geliyor.

Öte yandan mahkeme, yapay zekanın tamamen karşısında bir duruş sergilemiyor. Aksine karar metninde, AI teknolojilerinin şirket verimliliğini artırabileceği, iş yükünü hafifletebileceği ve çalışan refahını yükseltebileceği kabul ediliyor. Ancak bu dönüşümün belirli kurallar çerçevesinde ilerlemesi gerektiği vurgulanıyor.

Ayrıca Bkz.Ünlü bilim adamı Richard Dawkins: Claude ile konuştum ve bence yapay zekâ bilinç kazanmış

Kararda, şirketlerin teknolojik gelişmelere uyum sağlayabileceği ancak bu sürecin çalışanların yasal haklarını ihlal edecek şekilde yürütülemeyeceği özellikle belirtiliyor. Bu yaklaşım, yapay zeka entegrasyonunu tamamen engellemek yerine, sosyal dengeyi koruyan bir model öneriyor.

Çin kamuoyunun yapay zekaya yaklaşımı da bu tür kararların etkisini artırabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor. Yapılan araştırmalara göre Çin, Nijerya ve Hindistan’ın ardından yapay zekâya en yüksek güven duyan ülkeler arasında üçüncü sırada yer alıyor. Bu durum, teknolojik dönüşümün toplumsal kabulünü kolaylaştırırken devlet ve yargı organlarının attığı adımların da bu güveni pekiştirdiği değerlendiriliyor.

Öte yandan küresel ölçekte ise yapay zeka, istihdamı sarsmaya devam ediyor. Mevcut raporlara göre yapay zeka, 2026 yılında yaklaşık 80 bin kişinin işlen çıkarılmasına neden oldu.