Chalmers Teknoloji Üniversitesi’ndeki araştırmacıların geliştirdiği karbon fiber kompozit batarya, alüminyum kadar dayanıklı olmayı başardı. Böylece şasiyi, kaputu, tavanı, tabanı ve hatta koltukların iskeletlerini bile batarya olarak kullanabilirsiniz.

[bkzdh=

En son ulaşılan 76 GPa değeri alüminyumun sertliğini geçmiş durumda, çekme dayanımı 100 MPa seviyesinde ve bu değer bir şeyler inşaa etmek için yeterli. Fakat batarya çevrim sayısı şimdilik 500-1000 seviyesinde. Araştırmacılar bu çevrim sayısını 2000’e çıkarmayı planlıyor. Batarya yoğunluğu ise 2021’de 24 Wh/kg iken bugün 30 Wh/kg seviyesine geldi ama araştırmacıların nihaii hedefi 100 Wh/kg. 

Ücretli bölgeye giriş ücreti günlük 9 dolar

Manhattan’ın 60. Cadde ve güneyinde uygulanan Congestion Relief Zone (CRZ) yani Trafik Azaltma Bölgesinde günlük 9 doları bulan ücretler alınıyor. Yapılan çalışmalara göre halkın %60’ı uygulamanın devam etmesi yönünde görüş bildiriyor.

Toplam 17.758 gözleme ve 6 aylık bir sürece dayanan çalışma hava kalitesi, hava durumu, araç akış hızı ve araç hacmi verileri üzerine odaklandı. İlk sonuçlara göre şehirde ciddi oranda bir hava kalitesi iyileşmesi gözlemlendi. Akciğerden vücudumuza giren ve bizi zehirleyen PM 2.5 partikül maddelerinde %22’lik bir düşüş gerçekleşti.  İşin ilginç tarafı ise bu hava kalitesi iyileşmesi sadece kısıtlı bölgede değil ona konuşu bölgelerde de yaşandı.

Ayrıca Bkz.Tesla FSD, Avrupa’daki ilk onayını aldı: Türkiye'ye ne zaman gelir?

Şehir içindeki araç trafiği otobillerde %9, ağır kamyonlarda ise %18 oranında düştü. Şehir içi araç hızları ortalama olarak %11 hızlandı. 

Bunun dışında şehir genelinde gürültü ve kazalar azalmasına karşın yaya trafiği ve mağazaların müşterilerinde önemli bir azalma olmadı. Metro kullanım oranı %7 arttı, araçlar daha az yakıt yakarak tasarrufta bulundu. Uygulama otobüs hızlarını da arttırdı. Bu artış %17 - %47 arasında oldu.

Holland Tüneli geçiş süresi, Pazartesi günleri

Ücretlerden elde edilen gelirin yıllık 500 milyon dolara ulaşması beklenirken, bu gelir metro yapımında ve toplu taşıma hizmetlerinin iyileştirilmesinde kullanılacak.

Şehir merkezine giden araç sayısı azaldıkça etraftaki trafik de doğal olarak azaldı. Ücretli bölgede bu oran %25 iken Bergen bölgesinde %14, Bronx'ta %10, Manhattan dışı %9, Staten adasında %5 oranında trafik rahatladı. Bu nedenle veriler aslında ücretli bölge dışındaki sürücülerin en büyük faydayı yaşadığı görüldü. Bu da yaşanan zaman kazancının tüm sürücülerin refahını haftalık olarak toplamda 21 milyon dolar arttırdığı anlamına geliyor.

Bu nedenle işletmeci şirket, eskiyen ve daha fazla bakım masrafı çıkartan sahayı müthiş bir şekilde yeniledi ve 27 türbini sadece 3 yeni türbin ile değiştirdi. Her biri 6,6 MW gücündeki yeni rüzgar türbinleri daha yüksek, daha büyük rotor alanına sahip ve doğal olarak çok daha az makina olduğundan daha düşük bakım masrafına sahip.

Üstelik bu şekilde güç kapasitesi 16,2 MW’dan 19,8 MW’a artmakla kalmadı, yeni türbinlerin daha yüksek ve daha büyük kanatları sayesinde daha az rüzgarlı zamanlarda bile dönerek elektrik üretti. Bu sayede daha önce 9 bin 400 evin ihtiyacını karşılarken şimdi 21 bin evin elektrik ihtiyacını karşılamaya başladı. Bu fark kurulu güçten değil, kapasite faktörünün artışından ötürü geliyor. Kısaca santral artık çok daha büyük kapasite faktörünü sayesinde şebekeye daha uzun süre elektrik verebiliyor. 

Ayrıca Bkz.Uzaya çıkmaya gerek yok: Yüzer rüzgar türbinlerinin altına veri merkezleri kurulacak

Üstelik tüm bunlar rüzgar türbini tarlası dikmek kadar pahalı olan kilometrelerce uzunlukta yüksek voltaj gerilim hattı döşenmeden gerçekleştirildi. Önceki sahada kullanılan hat yeni santraller tarafından da kullanılmaya devam ediyor.

En zor geri dönüştürülen bıçaklar (kanatlar) ise önce öğütülüp küçük parçalara ayrıldıktan sonra fırınlarda yakılarak enerji kazanılmış yada beton harcında kullanılmış.

Eski türbinlerin yer altında kalan temelleride kırılarak sökülmüş ve içindeki çelik ayrıştırıldıktan sonra ufalanan beton etraftaki yol inşaatlarında veya yeni temellerin dolgu malzemesi olmak üzere hazırlanmış.

Ayrıca Bkz.BYD, dünyanın en uzun menzilli elektrikli otomobilini tanıttı: 1.036 km menzil!

Hastane tasarımı ile biyolojik çeşitliliği arttırmış. Bu artış öyle yüksek ki önceden arazide sadece 3 kelebek türü dolaşırken şimdi 115 tür tespit edilmiş. Bunun dışında 96 kuş, 36 yusufçuk ve 100’den fazla balık türü bulunuyor. Hastaneye su samurları göç etmiş ve çok nadir görülen ve çekingen tek pullu memeli pangolin (karınca yiyen) bile bölgeye uğramış.

Singapur gibi tropik sıcaklıklarla baş etmenin yöntemi de mimarlar tarafından daha inşaat başlamadan tasarlanmış. Bunun için yandaki göletten gelen serin havayı yakalayacak şekilde planlanan V şeklindeki bina, rüzgârı duvar kanatlarıyla yönlendirerek kat aralarına dağıtıyor ve yapının sürekli olarak yaklaşık %70 oranında doğal hava ile havalandırılmasını sağlıyor.

Çatıdaki tarım alanı ile katlar ve bahçelerde kullanılan biyofilik mimari sayesinde hastane çevresi, bulunduğu bölgeye göre yaklaşık 2 °C daha serin kalıyor. Tüm bunlar hastanenin soğutma ihtiyacını %50 oranında azaltarak enerji tüketimini düşürüyor.

Hastanenin çatısı bile tarlaya dönüşmüş. Genellikle mahalledeki emekli gönüllüler tarafından işletilen tarlada 100’den fazla meyve ağacı, 50 civarında sebze türü organik tarım ile yetiştirilip taze olarak hastanenin mutfağında kullanılıyor. Tabii yeşil çatı binanın çatıdan ısınmasını engelleyerek klima tüketimini düşürmekle kalmıyor, kentsel ısı ada etkisini düşürerek mahallenin genel sıcaklığını düşürüyor.

Hastaların iyileşmesine yardımcı oluyor

Pencereden doğayı seyreden hastaların tansiyonunu düşüyor, daha az ağrı kesici kullanmasını sağlıyor ve daha hızlı iyileştiriyor. Eskiden beton kenarlı sıradan bir yağmur göleti olan Yinsun Göleti hastane alanına entegre edilmiş ve etrafında 1,2 kilometrelik yürüyüş parkuru hazırlanmış.

Hazırlanan doğal yaşam ortamı hayvanlara ve insanlara o kadar uygun ki kuş, kelebek gözlemcilerinin akınana uğramak ile kalmıyor, mahalledeki insanların %15'i burada ders çalışmak ya da piknik amaçlı düzenli olarak uğruyor.

Bu akıllı sensörler arasında ultrasonik park sensörleri, kameralar, lidar, radar gibi çeşitli sensörler mevcut. Ancak bunların hiç biri bir engelin arkasını göremiyor. Hyundai ve Kia ise engellerin arkasını, UWB banttan yayın yapan cihazlar sayesinde görmeyi planlıyor.

Teknoloji ise şöyle çalışıyor. Otomobil içindeki UWB sensörü, yolda giderken bir sinyal yayıyor, bunu alan 100 metre içindeki tüm UWB cihazlar cevap veriyor. Cevabın dönüş süresini ve açısını birden fazla antenle hesaplayan sistem cihazların yerini 10 cm hassasiyetle tespit edebiliyor. 

Ayrıca Bkz.500 yıl dayanıklı doğal malzemeden prefabrik ev

Bu sistemin en güzel yanı UWB banttaki cihazlar birbirini görmese de yani arada engel varsa bile birbirlerine veri gönderebiliyor olması.  Basitçe bir örnekle, mesela siz kavşağa gelirken kavşağa görünmez noktadan hızla yaklaşan bir aracı fark edebiliyor. Üstelik aracı takip ederek hızını ve güzergahını tahmin ediyor. Böylece araç bu bilgiyi kullanarak güvenlik açısından önemli bir durum olduğunda sizi uyarabiliyor.

Aynı şekilde bir duvarın arkasından yola doğru koşan bir çocuğun üzerindeki UWB anahtarlık sayesinde araç tehlikeyi önceden fark edip gerektiğinde kazayı önleyebiliyor. Sistemin en güzel yanı ise telefonları ve uyumlu akıllı saatleri de algılıyor olması. Apple iPhone 11 ve üstü modeller, Samsung Galaxy S21 Ultra ve üstü modellerde UWB çipi yer alıyor. Kısaca araçlar tüm bu cihazların yerini saptayabiliyor. Bunun dışında BMW, Mercedes, Volkswagen, Tesla gibi markalar da yeni modellerinde bu UWB çipleri kullanıyor. Yani bu markaların otomobillerini de tespit etmek mümkün.

Üstelik bu sistem her türlü hava koşullarında veya görüş durumunda %99 doğrulukla çalışıyor. Sistemin tepki süresi ise oldukça kısa, sadece 1 ms ile 5 ms arasında konumu belirliyor.

Şirket bu özelliği yaygın kullanıma sunacağı tarih hakkında şimdilik bir bilgi vermiyor ama aktif testler yapıyor. Geçtiğimiz sene Güney Kore’de Kia PBV dönüşüm merkezinde forkliftler ile işçilerin çarpışmasını önlemek için kullanıldı. Bu sene ise Busan’daki limanda endüstriyel saha araçlarının güvenliğini sağlamak için kullanılacak. 

Evin ana malzemesi olan biyoseramik; kemiklerimiz ve dişlerimizin kimyasal yapısına çok benzer şekilde, ısıtılmadan birbirine bağlanan magnezyum, kalsiyum ve potasyum fosfattan oluşuyor.  Bunun içine selüloz, kenevir veya bazen de karbon fiber katılarak lifler ilave ediliyor. Böylece dayanıklılık artarken malzeme hafifliyor. Üçgen kalıpla oluşturulan parçalar doğada en güçlü yapı olarak bilinen jeodezik kubbe olacak şekilde sadece birkaç civata ile birleştirilerek çok güçlü bir yapı oluşturuyorlar. Böcekler tarafından parçalanamayan, küflenmeyen, paslanmayan ve bakteriler tarafından çürütülemeyen biyoseramik aynı zamanda betondan 5 kat daha dayanım gücü olduğundan yapının 500 yıl boyunca ayakta kalacağı tahmin ediliyor.

Geoship’in inş çalışmaları tamamlanan ve taşınmaya hazır hale gelen Amma isimli versiyonu, 152 metre kare çapında 2 yatak oda, bir ofis odası, 2 banyo ve salona sahip loft dizayna sahip. Pilot aşamasındaki fabrikada bu evden yılda 10-100 adet üretilecek. Lüks olarak tasarlanan dairenin fiyatı montaj dahil olarak 500 bin dolardan satışa çıkacak. Tahmini olarak 2028 yılında faaliyete geçmesi beklenen fabrikada yılda 100-1000 ev üretilecek ve fiyatlar düşecek. Bu şekilde 2029’a kadar 3000 adet ev üretilmesi planlanıyor. Daha da sonra yerel mikro fabrikalar ile beraber fiyatın 150 bin dolar seviyesine kadar inmesi bekleniyor.

GeoShip’lerin gelecek planlarında farklı boyutlarda kubbeler koridor ile birbirine eklenerek daha büyük evler oluşturmak var. Farklı ev seçenekleri ile oluşturulan biyo köylerde sosyal alanlar inşaa edilerek günümüzün büyük sorunlarından olan yalnızlıkla mücadele etmeyi planlıyor.

Şimdiye kadar 500 milyon dolar değerinde 3 bin 200 evin ön siparişini alarak, ilk pilot fabrikasını kurarak, ilk evini inşaa montaj çalışmalarına başlayarak ve Kaliforniya eyaletinden fabrikada ev üretim lisansı alarak iyi bir giriş yaptığı söylenebilir.

Helikopterler arama-kurtarma, ambulans hizmetleri ve güvenlik gibi kritik görevlerde son derece önemli bir role sahip olsa da, keyif amaçlı kullanımlar için erişilebilir bir seçenek olmaktan uzak. Bunun başlıca nedenleri; üretim ve bakım süreçlerinin karmaşıklığı, yüksek pilotaj maliyetleri ve oldukça fazla yakıt tüketmeleri.

Hava gemileri ise çok daha basit bir sistem sayesinde hem ilk yatırım maliyetlerinde hem de sürekli yakıt giderlerinde ciddi avantajlar sunuyor. Gerekli kaldırma kuvvetinin büyük bölümü helyum gazı sayesinde sağlanıyor. Havadan hafif olan bu gaz, hava gemisinin havada kalmasını sağlarken, alttaki motorlar ise ileri hareketi mümkün kılıyor. Bu motorların klasik hava gemilerinden en büyük farkı, yönlendirilebilir olmaları ve benzinle çalışmaları. Kalkış ve iniş sırasında dik konuma getirilebilen motorlar, rüzgâr etkisini en aza indiriyor. Ayrıca her yöne dönebilen motorlar sayesinde, hava gemisi daha önce hiçbir hava gemisinin gerçekleştiremediği manevraları yapabiliyor.

Bu sayede Almanya’da kişi başı yaklaşık 500 avro olan Zeppelin NT alçak irtifa uçuş biletleri, Çin’de 140-250 dolar seviyelerine kadar düşmüş durumda. Kısa süre önce Çin Sivil Havacılık Otoritesi’nden uçuş izni alan AVIC firmasının AS700 modeli, şimdiden 23 kesin sipariş ve 164 opsiyonel sipariş alarak önemli bir başarı yakaladı. Bunun başlıca nedenleri arasında, Alman Zeppelin NT’nin yaklaşık 20 milyon avroluk fiyatına kıyasla AS700’ün 3,5 milyon avro seviyesinde sunulması ve düşük işletme maliyetleri öne çıkıyor.

Ticari üretime ve aktif kullanıma giren AS700 modeli, yaklaşık 4 tonluk bir kapasiteye sahip olsa da şirket, ilerleyen dönemde 10 ton, 60 ton ve hatta 100 ton taşıma kapasiteli kargo modelleri üzerinde de çalışıyor. Bu modellerin; dağlık bölgelerde, büyük ve ağır makine parçalarının taşınmasında kullanılması hedefleniyor. Özellikle rüzgâr türbini kanatlarının tek parça hâlinde taşınabilmesi, bu tür yüklerin dağlık alanlara ulaştırılmasını önemli ölçüde kolaylaştırabilir.

Genellikle şehirler ve doğal bölgeler üzerinde turistik amaçlarla kullanılması planlanan bu hava gemileri, İstanbul, Kapadokya ve Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında helikopterlere alternatif bir çözüm sunabilir. Örneğin İstanbul Havalimanı’nda aktarma yapan yolculara bekleme süresinde böyle bir deneyim sunulması, hem turistik hem de ticari açıdan oldukça ilgi çekici bir seçenek olabilir.

Yerin altından elektrik enerjisi üretmek için bugüne kadar aynı sahada üç temel unsurun bulunması gerekiyordu. Bunlardan ilki ulaşılabilir derinlikte yüksek sıcaklık, ikincisi yeterli su rezervi ve son olarak bu suyun hareket edebileceği gözenekli kayaçlardı.

Günümüzde kullanılan jeotermal enerji üretiminde standart olarak bir üretim kuyusu ve bir de re-enjeksiyon kuyusu açılması gerekiyor. Üretim kuyusundan yüksek sıcaklıktaki su çekiliyor, bu su hızla buharlaşan bir akışkanla ısı değişimine sokularak türbinler aracılığıyla elektrik üretiliyor. Ardından soğutulan su, re-enjeksiyon kuyuları üzerinden tekrar yer altına pompalanıyor.

Buna karşın jeotermal enerji, 7 gün 24 saat yılın 365 günü kesintisiz üretim yapabilmesi sayesinde kömür santrallerinin sağladığı baz yükün yerini alabilecek en uygun yenilenebilir enerji türlerinden biri. Ülkemiz, oldukça kırıklı plakalardan oluşan jeolojik yapısı nedeniyle bir yandan deprem riski taşırken, diğer yandan ulaşılabilir derinliklerde yüksek sıcaklığa sahip kayaçlara da sahip. Ancak diğer koşulları aynı anda sağlamak her zaman mümkün olmuyor.

Rodatherm, tam da bu noktada geliştirdiği yeni teknolojiyle devreye giriyor. Şirket, kapalı döngüye sahip özel bir organik akışkan teknolojisi sayesinde yer altındaki ısıyı emerek elektriğe dönüştürüyor. Sistem, kapalı döngü bir boru hattını 1.000 ila 3.000 metre derinliğe, büyük ölçekli bir jeotermal ısı pompası gibi yerleştiriyor. Bu yer altı sistemine özel bir sıvı enjekte ediliyor. Sıvı derinlere indikçe ısınıp buharlaşıyor; buharlaşan ve basınçlanan akışkan, yüzeyde borunun diğer ucundan çıkarken uygun bir türbini döndürerek elektrik üretiyor. Daha sonra soğutularak tekrar sıvı hale gelen akışkan yeniden yer altına pompalanıyor ve döngü sürekli olarak devam ediyor.

Klasik sistemlere göre yüzde 50 daha verimli

Özetle sistemin tek ihtiyacı, yüzeye ne kadar yakın olursa o kadar avantajlı olan sert ve sıcak kayaçlar. Çoğu bölgede yeterli derinlikte sıcak ve sert kaya bulmak mümkün olduğu için sistem teorik olarak birçok farklı noktaya kurulabiliyor. Ancak doğal olarak maliyetler, derinliğe ve jeolojik koşullara göre değişiklik gösterebiliyor.

Üretim maliyetleri ise oldukça iddialı. Sürekli ve kesintisiz üretim yapabilen bu sistem için hedeflenen maliyet, megavat saat başına yaklaşık 50 dolar seviyesinde. Son dönemde veri merkezlerinin artan enerji ihtiyacı nedeniyle sektörde yaşanan enerji krizi, girişime ciddi bir ilgi ve heyecan kazandırmış durumda. Şirket, ilk yatırım turunda 38 milyon dolarlık sermayeyi de güvence altına almış bulunuyor.

Rodatherm, geçmişte pazara girişte zorluk yaşayabilecek bir girişim olarak görülebilirdi; ancak günümüzde yapay zeka destekli veri merkezlerinin bitmek bilmeyen enerji talebi sayesinde önemli bir başarı yakalayacak gibi görünüyor. Geleneksel jeotermal santraller geniş arazi gerektirirken, bu sistemin çok daha az alan kaplaması sayesinde neredeyse her yere kurulabilmesi mümkün. Örneğin, jeotermal kaynaklar açısından zengin olan ülkemizde, Ege Bölgesi’nin büyük bir bölümünün elektrik üretimine açılması teorik olarak mümkün görünüyor. Böylece her şehrin yakınında, o bölgenin ihtiyacını karşılayacak ölçekte üretim tesisleri kurulabilir ve enerji nakil hatlarının bakım ve yatırım ihtiyacı da azalabilir. Aynı zamanda organize sanayi bölgelerinde kooperatif temelli ortak üretim tesisleri kurulması da mümkün hale gelebilir.