Odyssey İncelemesinin Eleştirisi

habertürk

"Odyssey": Antik Yunan'ın ahlaki yenilgisi

https://www.haberturk.com/ozel-icerikler/mehmet-acar/3899543-odyssey-antik-yunanin-ahlaki-yenilgisi

Bazen o denli yanlış yorumlar yapılıyor ki şaşkınlığa kapılmadan edemiyorum. Gördüğüm en kötü kritiklerden birisi olmuş.

Alakası yok. Filmde geçen bahsettiği birçok unsur anakronistik. Anakronistik bulunduğu tarihi döneme ait olmadığı anlamında. İlaveten bazısının coğrafyaya bile ait olmadığını da belirtelim. İnternetten azıcık araştıran, bu konuda hiç olmazsa bir iki kitap kurcalamış kimse böyle yazmaz. Bilmeden bilir gibi konuşma lanetine kapılmayınız. Yazarın indirgemeci tavırla bilmeden karaladığı antik Yunan etiği bu konuda uyarır ve tanrısala karşı işlenmiş suç olarak insan kibrini (hübris) tüm kötülüklerin anası olarak belleyip en affedilmez hatalardan birisi addeder.

Bunu ancak ana materyali okumamış birisi söyler. Odysseus lehinde onca işi götüren ve çözümleyen, ona destek veren Athena filmde sadece 5 dakika "vicdan sesi" olarak görünüyormuş. 5 dakika vicdan sesi olarak. Filmde mesela gene kritik roller üstlenen Zeus yokmuş. Liste uzayıp gidiyor. Orijinal yapıtla tuhaf bir tahrif fan kurgusu olarak hiçbir alakası yok. Bu yorumu getirdim zira böyle biliyormuş gibi bilmeden yazanlara inanmayın. Dikkat edin. Geleneğe aşina olmayan birisi için tam bir tuzak böyle yorumlar.

Senin "hile" yani Yunanca "dolos" olarak damgaladığın şey zaten Homerik çalışmada "zeka örneği" olarak lanse ediliyor ve Odysseus'un polimat ve kıvrak zekasının (metis) bir örneğini teşkil ediyor. Homeros dolos ile metis'i birbirinden toptan ayırmıyor. Bu konuda elbette tek bir bakış açısı yok ama orijinal Homerik gelenek Odysseus'u zekasıyla ve becerileriyle bir kahraman olarak yüceltiyor. Homerik gelenekte Odysseus vicdani sorundan ziyade beklenmeyen bir tanrısal sınavla karşı karşıya kalmış bir figürdür. Soyludur. Girişkendir. Kibirli değil ama kendine güvenlidir. Ne diyeceğini bilir. Hileleri olmadan Odysseus Odysseus olamaz. :) Akhilles / Aşil gibi katıksız fiziksel güç ve salt maskülenlik arketipi değildir. Oydsseus'un gücü aklından, sağduyusundan, hinliğinden, hitabetinden gelir. Homerik gelenekte de savaş kötüdür kötü olmasına ama görev görevdir. Yerine getirilir. Utanılacak veyahut vicdan yapacak durum yoktur. Dolayısıyla doğal olarak Odysseus da orijinal eserde en azından belirgin şekilde vicdan yapmamıştır. Görev ifa etmiştir. Zaten deli taklidi yapıp sefere gitmemeye çalışmıştır da. :D Odysseus'un nasıl bir karakter olduğunu kafamızda canlandırabilmemiz adına bunu söylüyorum.

Odysseus sayesinde sonunda - birisinin zaten düşeceği - savaş sonunda bitmiş, niye en azından alenen vicdan yapsın zaten? Helen'i kaçıran düşman kamptan Truva Prensi Paris. Hiç olmazsa Helen'i teslim etmeyen Truva Kralı Priamos. Sefer çağrısı yapan kardeş krallar Menelaos ile Agamemnon. Kızı Iphgenia'yı kurban eden de Agamemnon. Vicdan yapacaksa onlar yapsın. Madem "modern uyarlama" yapıyoruz, Oydsseus niye vicdan yapıyor? Oluk oluk kan akarken düğümü kesip sonunda tıkanmış makarayı boşaltan adama niye faturayı kesiyoruz?

Akhaların, Truvalıların aslında tam anlamıyla kim olduğu tartışmalıyken ve "Miken Kültürü" olarak erken Yunan sayılan Akhalar kadar Truvalılar da ihtimal dahilinde erken Yunani olabilecekken - Homeros aralarında çevirmenlerden söz etmez - otomatik şekilde klasik Miken-Yunan kültürüne içkin bir ahlak noksanlığı sonucuna ulaşmayı da sağlıklı bulmuyorum; özellikle Paris ve Priamos gibi Truvalı karakterler de en az Akhalı-ön Yunan karakterler kadar kusurluyken.

Benzer tip ahlak sorunları ve savaşlar farklı nüans ve özelliklerle insan türünün neredeyse tamamında görülür anlamında "evrenseldir"; belirli bir kültüre indirgenebilir değildir.

Hatti-Hitit çağdaşlarına sorarsak muhtemelen hepsi kötüydü. Kendilerine bağlaşık krallıklar ağından oluşan talancı bir imparatorluk ihya etmiş Hatti-Hitit de benzer sebeplerle veya benzer sebepleri bahane ederek Ahhiyavalılarla (büyük ihtimalle Akhalar) veya Wilusa'dan (büyük ihtimalle Truva'ya karşılık düşen bölgeden) insanlarla savaşmıştır. Onlar için de birbirleri veya Hattiler kötüydü. Hititler mesela II.Murşili döneminde Akhalara ait olması çok olası antik Milavata (Milet) kentini işgal edip en azından kısmen yakmışlardır. Hititler Irak'tan (Babil) Batı Anadolu'ya (Arzawa) defalarca kez farklı kente ve krallığa bunu yapmışlardır. Bazı kentleri ve krallıkları yerinden sökercesine komple yok etmişlerdir.

Dünya tarihi "kültürleri aşar" şekilde böyle sayısız öyküyle doludur.

Dolayısıyla bir kültür ahlaksızdır veya ahlaken iflas etmiştir gibi gayet indirgemeci, beylik, muadillerinden objektif zeminde kolayca ayrıştırılamaz yorumları aşalım lütfen. Bu bakış açısıyla herkes, tüm kültürler ve uygarlıklar anlattığım gibi ahlaksızdır zaten. Birazcık tarih ve antropoloji bilgisiyle her kültür "ahlaksızlıkla dolu" görünür.

Osmanlı'da yeni padişah adayı yay kirişiyle kundaktaki bebek kardeşlerini boğdurtuyordu; bebek bebek. Buradan Türk-İslam veya en azından Osmanlı kültürü toptan ahlaken çökmüştür demek ne kadar aşırı ve saçma ise öbürü de o kadar aşırı ve saçma. Dünyanın, insanların, toplumların, illa ahlaki nitelik atfedilecekse kültürlerin genelde "gri" olduğu unutulmamalıdır. Onun için algıda seçicilik süratle bırakılmalıdır. Algıda seçicilikle beraber hayata düpedüz siyah beyaz bakış nüansları kaçırmanıza yol açar; Osmanlı'dan verdiğim örnekteki gibi bazı şeyler gerçekten ne kadar karanlık olsa bile.

Batı artık bunu yapmıyor ve kendisini eski Yunan'dan ayrı bir uygarlık addediyor. Hatta üzücüdür ki bu anlamlı bir tarihsel farkındalıkken geçmişe dönüş bir ihmalkarlık halini almaya başladı. Klasik Yunan ve Roma Batı'da eskisi kadar müfredatlarda kendine yer bulamıyor. Homeros, Thukidides, Caesar, Vergil, Livius eskisi gibi okutulmuyor.

Bu arada ilgili eleştirmen kendi İslami kültürü ve geleneğinin bir açıdan ne kadar Yunani ve Romalı/Bizans olduğunun, Batı geleneğinin de gene bir açıdan ne kadar İslami olduğunun, bunların tarihsel olarak birbirinden ayrıştırılamaz olduğunun modern tarih yazıcılığında uzun müddettir ortaya konmuş olduğunun elbette farkında değil. :D

Daha Bronz Çağı zırhlarına internetten bakmaya tenezzül etmeden zırhlar aslına çok uygundu diyen birisi bunun nasıl farkında olabilirdi ki? :D

Batı'daki Aristoteles Metafizik yapıtının kopya ve şerhlerine bakın, Yunan Aristoteles "Filozof" yani ana yazar olarak, Müslüman İbni Rüşt (Latince Averroes) ise "Yorumcusu" olarak geçiyor.

Efesli hemşehrimiz Herakleitos'un dediği gibi, hiçbir şey bildikleri yok. Ben tabiata dair kelamı (logos) göstersem de bilmeyecekler. Varken yoklar deyişi onlara uyuyor.

donanımhaber forum

The Odyssey | Christopher Nolan | Matt Damon - Pattinson - Anne Hathaway (17 Temmuz 2026)

https://forum.donanimhaber.com/mesaj/yonlen/163810604

Aslında bu konu yukarıdaki konudan mesajımdır. Ayrı bir konu olarak da kütüphaneye koyulmuş kitap misali kültür bilim bölümüne açmak istedim. Burada inceleme üzerine incelememi noktalıyorum.