Üye Girişi
Bağlan Google+ ile Bağlan Facebook ile Bağlan
Yeni Kayıt
Tüm Forumlar
  • Tüm Forumlar
  • Kültür ve Bilim
  • Kültür, Güncel ve Tarih
  • Güncel
  • Bu Konuda
Şimdi Ara

***Ebced Hesabı***

Sıcak Fırsatlarda Tıklananlar
Editörün Seçtiği Fırsatlar
Daha Fazla
Bu Konudaki Kullanıcılar: Daha Az
2 Misafir - 2 Masaüstü
5 sn
3
Cevap
0
Favori
1.075
Tıklama
Daha Fazla
İstatistik
  • Konu İstatistikleri Yükleniyor
Konuya Özel
Öne Çıkar
0 oy
Cevapla
Sayfa: 1
Giriş
Mesaj
  • Ebced Hesabı

    Ebced; (Osm: ابجد) İslamiyetin kabulünden ve Arabistan'da Hint sayıları kullanılmaya başlanmadan önce hesap yapabilmek için harflerin rakam olarak kullanıldığı bir sayı sistemidir. Çağdaş ondalık sayı sistemi olan Hint sayıları çıktıktan sonra hesap yapmak için uygun olmayan ebced terkedilmiştir. Arap alfabesiyle yazılan bir yazıdaki harflerin sayısal değerlerinden (cifr) tarih bilgisi gibi gizlenmiş bilgileri çıkarmaya yönelik çalışma yapanlar da olmuştur.

    Bazı yazarlar kitaplarının içindekiler bölümünde veya akrostiş gibi şiir içine tarihleri gizlemek gibi denemeler yapmışlardır.

    Ebced hesabında da yöntem:

    Alfabenin her harfine bir sayı değeri vermek; ve bir kelimeyi oluşturan harflerin toplam sayı değerini, anlatılmak istenen bir olayın tarihine denk düşürmektir. Böylece, ebced hesabıyla belirli bir tarihi anlatan kelimelere veya satırlara baktığımızda karşımızda herhangi bir rakam göremeyiz; kâğıdı, kalemi de ele alıp o kelime veya satırın her harfinin sayı değerini özel şekilde birleştirerek sonucu bulmamız gerekir.

    Ebced hesabında harflerin sayısal değerleri Arap alfabesinde sıraya göre değil, İbranice ve Süryanice'deki sıralamaya göredir. Ebcede göre harflerin sırası ve değerleri söyledir:

    ------------------------------------------------------------------------------------------------- |
    elif: 1 be: 2 cim: 3 dal: 4 he: 5 vav: 6 ze: 7 ha: 8 ti: 9 |
    ye: 10 kef: 20 lam: 30 mim: 40 nun: 50 sin: 60 ayın:70 fe: 80 sad:90 |
    kaf:100 ri: 200 sin:300 ta: 400 se: 500 zel: 600 dal: 800 gayın:1000 |
    ------------------------------------------------------------------------------------------------- |

    Arapçada kullanılmayan ve özellikle Farsca'dan alınıp Osmanlıca'da kullanılan pe, çim, je, gaf harfleri sırasıyla be, cim, ze ve kef eşit sayılır.

    Ebced hesabını akılda tutmak için bir anlamı olmayan ve sadece hatırlayıcı olarak kullanılan kelimelerden bir cümle oluşturulmuştur:

    bu; 'ebced', 'havvez', 'huttî, 'kelemen', 'sa'fes', 'karaşet', 'sehhaz', 'dazıg' cümlesidir.

    Bu harflerin tekabül ettiği değerleri bir arada özel sekilde birleştirerek bir olayın oluş tarihini belirtmeye 'ebced hesabıyla tarih düşürmek' veya daha kısaca 'tarih düşürmek' adı verilir. Ancak bu birleştirme bazan karmaşıktır ve tarih düşürmenin çeşitli değişik yöntemleri ve yolları vardır. Bunların en önemlileri şunlardır:

    A) Tarih-i tam: Bir mısra ve beyitin bütün harfleri (tam olarak) hesaba katılır. Örneğin Sururi bir ayyakkabı hırsızının camiden yalınayak kaçışına tarih düşürmesi şöyledir:

    ''Gelmiş idi cami-e bir bi-namaz
    Sârik imiş kim yiye yazdı dayak
    Söyledi târihini kayyim anın
    Kaçdı pabuç hırsızı yalın ayak''

    Son mısranın bütün harflerinin değerleri toplanınca 1212 sayısı elde edilir. Bu sayı 'tarih-i tam' yöntemine göre elde edilmiş olan Hicri tarihdir.

    B) Mücevher: Bir mısranın veya beyitin sadece Arap alfebesinin noktalı harflerinin hesaba katılması ile tarih düşürülmesidir. Buna 'cevher', 'cevherin', 'mu'cem' ve 'menkut' adları da verilir ve tarih düşüren kimse bu kelimelerden birini şiirinde kullanmak suretiyle tarih düşürme türüne işaret düşer. Yine Sururi'den

    ''Güş iden tarihi menkutum güler ahvâline
    Kıldı Vehbi nüş-i sebha ile kendin maskara''

    beyitinin son mısraında bulunan noktalı Arapça harflerinin değerlerinin toplamı 1204 olur ki bu Vehbi'nin kendini maskara ettiği tarihi verir.

    C) Tarih-i muhmel: Bir mısranın veya beyitin Arap alfebesinin sadece noktasız harflerinin hesaba alınması ile elde edilir. Örnek Sururi'nin şu mısraıdır:

    ''Fer verir mihr ile Galib gibi paşa sadre''

    Noktasız Arapça harflerin değerlerinin toplamı 1239 olur ve bu Galib Paşa'nin sadrazam olduğu Hicri yıl tarihidir.

    D) Du'ta tarih düşürme: Bir beyitin her iki mısraında da ayni tarih bulunur yani iki değişik şekilde tarih düşürülür. Örneğin;

    ''Ben de Nevres söyledim sal-i zafer tarihini
    Kal'a-i Sivastopol alındı seyf-i harb ile''

    Burada 'tarih-i tam' usulu kullanılarak birinci mısradaki harf değerleri 1271 tarihini verir ve yine ayni usulle ikinci mısra da 1271 tarihini gösterir.

    E) Lafzen ve manen tarih düşürme: Bu usulde hem olayın açıkca tarihi söylenir ve hem de 'tarih-i tam' usulu ile tarih düşülür. Örneğin tarihci Hakim Efendi Hicri 1168'de soğuktan Haliç'in donması üzerine düşürdüğü tarih

    ''Buz üstünden geçen geldi bana yaz dedi tarihin
    Deniz altmış sekizde dondu buzdan ben-deniz geçtim''

    F) Tamiyeli tarih düşürme: Bu usulde bir mısradaki Arapça harflerinin ebced değerlerinin toplamı bazan belirtilmek istenilen tarihten noksan veya fazla olabilir ve bu noksanlık ve fazlalık bir bilmece gibi beyitten ortaya çıkarılması gerekir. Yine Sururi'nin bir dörtlüğünü örnek verelim:

    ''Nice kendi gibi iri sıçanı
    Bir ısırmakla iki böldü kedi
    Kuyruğu dikti dedim tarihin
    Farenin hasretinden öldü kedi''

    kıtasının dördüncü mısraı kedinin ölüm tarihini vermektedir. Burada 'tarih-i tam' usulu ile ebced hesabı şöyle yapılmıştır: فاره نك farenin: 80 + 1 + 200 + 5 + 50 + 20 = 356 حسرتندن hasretinden: 8 + 60 + 200 + 400 + 50 + 4 + 50 = 772 اولدى öldü: 1 + 6 + 30 + 4 + 10 = 51 كدى kedi: 20 + 4 + 10 = 34 Bu sayıların toplamı 1213 yapar. Ancak 'kuyruğu dikti' cümlesi bunu değiştirir. Dikilmiş kuyruk 1 değerde olan elif harfini ifade ettiği için, bu toplam sayıya 1 ekleneceğini ima edilir. Böylece kedinin ölüm yılı için düşürülen tarih, 'tarih-i tam' değerinden 1 fazla olarak 1214 olur.

    'Ebced hesabıyla tarih düşürme' usulünde bir de 'lugazli tarih düşürme' yöntemi vardır. 'Lugazli tarih düşürme' usulünde tarih bilmeceli (lugazlı) olarak ortaya çıkar ve harflerin ebced hesabı sayı değerleri kullanılmayabilir. Örnek:

    ''Bir, iki, iki delik
    Abdulmecid oldu melik''

    Şair veya ebced-han (ebced söyleyen kimse), beytin ilk mısraında lugazlı (bulmacalı, bilmeceli, şifreli ve esprili) bir tarih düşürme sanatı sergilemiştir: Bir (1), iki (2), iki delik (55), yani 1255. İlk mısradaki iki delik sözü, iki tane ortası delikli sifir gibi yazılan Arapça (ve elbette Osmanlıca) sayı olan 55 rakamına işaret etmekte ve ikinci mısra ise olayı haber vermektedir. Böylece Sultan Abdulmecid'in tahta çıkışına Hicri Takvim'e göre 1255 olarak tarih düşürülmektedir.

    Bu ince yöntem, çeşme, cami, medrese, han, hamam, kale, mezar... kitabelerinde; birçok tarihî olayın, kitap telif ve istinsahlarının, şahısların doğum ve vefatlarının tesbitinde o kadar çok kullanılmıştır ki, ebced hesabını bilmeden onları anlamak ve onlardan faydalanmak imkânsız hale gelmiştir.

    Örnekler:

    ''- Kel Memiş gelmemişe döndü cihâna sad hayf 1195
    - Kara kuru karı aldı Nu'man 1189
    - Yıkıldı mektebin sakfı yapıldı gönlü sibyanın 1202
    - İtdi İslâmbol'ı sûzân fukarânın âhı 1196
    - Noktalı harf ile yazdım tarih
    Salıverdi Köse'nin oğlu sakal 1190
    - Kör Ali dinledi Sağır Veli'den tarihin
    Kel kızın aldı Çolak Hamza Topal Osman'ın 1191
    - Şii're heves eylemiş Ahmed Paşa
    Vezn-i kelamında ne ser var ne bün
    Harf-i mücevher ana tarihtir
    Müfteilün müfteilün failun 1190
    - Kesdiler Mustafa Ağa başını 1191''

    Nerelerde kullanılmıştır?

    Örnek olarak Mimar Sinan, eserlerinde, boyutların modüler düzeninde çok sık kullanılmıştır. Temeli İslâmi kavramlardan oluşan bu hususa birkaç misal verelim: Süleymaniye’de zeminden kubbe üzengi seviyesi 45, kubbe alemi 66 arşın yüksekliktedir. Ebced'e göre "Âdem' 45, "Allah" lafzı da 66 etmektedir. Yine Selimiye'de de kubbeyi taşıyan 8 ayağın merkezlerinden geçen dairenin çapı 45 arşındır. Kubbe kenarı zeminden 45, minare alemi buradan itibaren 66 arşındır. Süleymaniye ve Selimiye'nin görünen silüetleri 92 arşındır ki, bu da "Muhammed" kelimesinin karşılığıdır.

    Ebced hesabı ve Kabalizm

    Kabalizm, Aramice alfabeye ebced sistemine benzer şekilde sayısal değerler vermiş ve benzer amaçlarla kullanmıştır.

    Arap harfleri ve sırları ilgili kaynak:

    Ebced Hesabı

    -----------------------------------------------------------------

    Kur'an-ı Kerim'de de ebced hesabı vardır...



    _____________________________

    SKYLİNE GTR




  • Benimde çok merakımı çeken bir konu Ebcet.

    Ayrıntılı bir şekilde öğrenmeyi hep istemişimdir.
    _____________________________
  • Çok ilginç gerçekten.
    Ama zor gibi gözüküyor.
    Öğrenmek çok güzel olurdu.
    _____________________________
    Segui il tuo corso, e lascia dir le genti. Karl MARX
    • Yapay Zeka’dan İlgili Konular
    Satılık Ekşi Sözlük Hesabı
    7 yıl önce açıldı
    İlk Mailli Ekşi Sözlük Hesabı
    8 ay önce açıldı
    Alınık Ekşi Sözlük Hesabı
    geçen yıl açıldı
    Daha Fazla Göster
    
Sayfa: 1

Benzer içerikler

- x
Bildirim
mesajınız kopyalandı (ctrl+v) yapıştırmak istediğiniz yere yapıştırabilirsiniz.
Hizmet kalitesi için çerezleri kullanabiliriz, DH'yi kullanırken depoladığımız çerezlerle ilgili veri politikamıza gözatın.
Kabul Ediyorum