DARPA'nın yeni X-76 uçağı üretim aşamasına geçti: Jet hızıyla uçan VTOL

DARPA'nın açıklamasına göre X-76 demonstratör uçağı, kritik tasarım incelemesinin (Critical Design Review – CDR) başarıyla tamamlanmasının ardından üretim aşamasına geçti. Uçağın tasarımı ve geliştirilmesi Bell Textron tarafından yürütülüyor.

DARPA'nın X-76'sı Helikopterlerin Operasyonel Esnekliğiyle Jetlerin Hızını Birleştiriyor

Bildiğiniz gibi askerî havacılıkta onlarca yıldır süregelen temel bir ikilem var: Savaş uçakları yüksek hız ve uzun menzil sunuyor ama ivme kazanıp kalkış yapabilecekleri uzun pistlere bağımlılar; Diğer yandan helikopterler gibi dikey kalkış yapabilen platformlar ise neredeyse her yere inip kalkabiliyor ama çok daha düşük hızlarda uçabiliyor. Bu nedenle orduların görev ihtiyaçlarına göre hız ile esneklik arasında bir seçim yapmaları gerekiyor. DARPA'nın SPRINT programı kapsamında geliştirdiği X-76, jet hızını helikopter benzeri operasyon kabiliyetiyle birleştirmeyi amaçlıyor.

Ayrıca Bkz.Dünyanın beş tonluk ilk eVTOL’u tam uçuş testini yaptı: 1.500 km menzil!

DARPA ile ABD Özel Operasyonlar Komutanlığı’nın ortak yürüttüğü SPRINT programıının temel amacı, sabit kanatlı uçakların yüksek hızını dikey kalkış-iniş platformlarının (VTOL) esnekliğiyle birleştiren yeni teknolojiler geliştirmek. X-76 da bu kapsamlı programın sadece bir parçası. Eğer proje başarılı olursa, yakın bir gelecekteki hem pist olmadan operasyon yapabilecek, hem de jet sınıfı hızlarına yaklaşacak askeri uçaklar görebiliriz.

DARPA X-76, özellikle üç temel kabiliyeti göstermek üzere tasarlanıyor:

• 400 knot’un (yaklaşık 740 km/s) üzerinde seyir hızına ulaşabilmek


• Helikopter gibi havada sabit kalabilmek


• Hazırlanmamış yüzeylerden, yani pist gerektirmeden dikey kalkış ve iniş yapabilmek

X-76’nın en dikkat çekici yönlerinden biri Bell Textron'un geliştirdiği “stop-fold tiltrotor” tasarımı. "Durup katlanabilen tiltrotor sistemi" olarak tanımlayabileceğimiz bu konsept, eğilebilir rotorlu tiltrotor uçaklarının mantığını daha ileri taşıyan bir yapı kullanıyor. Uçak kalkış ve iniş sırasında tiltrotor sistemi sayesinde helikopter gibi dikey kalkış yapabiliyor. Ancak uçak ileri uçuşta hızlandıkça rotorlar yavaşlıyor, ardından tamamen durarak katlanıyor ve motor gondollarının üzerine doğru katlanarak aerodinamik sürtünmeyi azaltıyor. Bu noktadan sonra itiş gücü turbofan motorlara geçiyor ve uçak yüksek hızlarda seyir yapabiliyor.

İlk Uçuşların 2028'de Gerçekleşmesi Bekleniyor

Bell, 2023 yılında New Mexico’daki Holloman Hava Üssü’nde yapılan testlerde stop-fold rotor sistemini ve itki geçiş mekanizmasını test kızağı üzerinde başarıyla gösterdi. Ayrıca Wichita State University bünyesindeki Ulusal Havacılık Araştırma Enstitüsü’nde (NIAR) rüzgâr tüneli testleri yapılarak aerodinamik performans doğrulandı. Program şu anda ikinci aşamaya geçmiş durumda. Bu aşamada artık X-76 demonstratörünün ((teknolojik gösterim versiyonunun) üretimi, entegrasyonu ve yer testleri gerçekleştirilecek.

Projenin ilk demonstratör versiyonu insansız olarak tasarlandı. Amaç doğrudan operasyonel bir uçak üretmekten ziyade, rotorların durup katlanması ve farklı itki sistemleri arasında geçiş yapılması gibi kritik teknolojileri uçuş sırasında doğrulamak.

Eğer bu süreç planlandığı gibi ilerlerse programın üçüncü aşamasında uçuş testlerinin başlaması hedefleniyor. DARPA’nın planına göre ilk uçuşların 2028 civarında gerçekleşmesi bekleniyor. Başarılı olması hâlinde X-76 teknolojisi, gelecekte tamamen yeni bir askerî uçak sınıfının önünü açabilir.