Dampingle Darbe: Devrim Otomobili’ni Durduran Ekonomik Kuşatma

DEVRİM OTOMOBİLİ VE TÜRKİYE’NİN SANAYİLEŞME ÇABASI

Türkiye 1960’lı yılların başında büyük bir sanayileşme hedefi taşıyordu. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından göreve gelen Milli Birlik Komitesi, Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltmak ve ağır sanayiyi güçlendirmek için çeşitli projeler başlattı. Bu çabaların içinde en dikkat çekenlerinden biri, tamamen yerli olan bir otomobil üretme hedefiydi.

Bu çaba, Eskişehir Demiryolu Fabrikası’nda (bugünkü TÜLOMSAŞ) 129 gün gibi çok kısa bir sürede üretilen Devrim Otomobili ile sonuçlandı. 29 Ekim 1961 Cumhuriyet Bayramı’nda kamuoyuna tanıtılan araç, o dönem için çok büyük bir teknik başarıydı.

DÖNEMİN OTOMOBİL PAZARI VE İTHAL MARKALAR

1960’ların başında Türkiye’deki otomobil pazarı, neredeyse tamamen ithalata dayalıydı. En yaygın araçlar arasında şu markalar yer alıyordu:

• Chevrolet

• Ford (ABD menşeili)

• Buick

• Opel

• Fiat

• Volkswagen

Türkiye’de henüz seri üretim yapan bir otomobil fabrikası yoktu. Bu nedenle, ithal markalar pazarın tamamını kontrol ediyordu. Aynı zamanda bu markaların çoğu, Türkiye’de bürokrasi ve siyasetle güçlü ilişkiler kurmuşlardı.

DAMPİNG NEDİR?

Damping, bir ürünün maliyetinin altında ya da olağan dışı düşük fiyatlarla pazara sunulmasıdır. Amaç, rakip ürünün pazara girişini engellemek ya da mevcut pazardaki hâkimiyeti sürdürmektir.

Devrim otomobili projesi gündeme geldiğinde, ithal otomobil markalarının araç fiyatlarını aniden düşürmesi, damping şüphesini doğurmuştur.

DAMPİNG İDDİALARINA KANITLAR VE TANIKLIKLAR

1. Gizli Diplomatik ve Ticari Baskılar

Dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel tarafından desteklenen Devrim projesi, aslında sadece teknik değil, politik bir adımdı. Ancak proje duyulur duyulmaz, Amerikan otomobil lobilerinin ve ticari temsilcilerinin Türkiye’deki etkili isimler üzerinden baskı kurmaya başladığı iddiaları ortaya atıldı.

Bu iddialar, Yalçın Özer’in “Devrim Arabaları ve Sonrası” kitabında da geçmektedir. Özer’e göre:

“Projenin duyulmasıyla birlikte Ford ve Chevrolet temsilcileri fiyatlarını bir anda %25’e kadar düşürmeye başladı. Bu durum, devletin seri üretim kararını ekonomik olarak zorlaştırdı.”

Kaynak: Yalçın Özer – Devrim Arabaları ve Sonrası, 2006, Alfa Yayınları.

2. Sait Başer’in Tanıklığı (Mühendis)

Projede yer alan mühendislerden biri olan Sait Başer, bir röportajında şunları söylemiştir:

“Biz daha üretime geçmeden piyasadaki Amerikan arabalarının fiyatları yarı yarıya indi. Piyasa neredeyse bedava araba satmaya başladı. Biz üretseydik, bizim arabamız daha pahalıya mal olacaktı.”

Kaynak: Tofaş Arşivleri – Devrim Projesi Röportajları, 1991, özel belge koleksiyonu.

3. 1961 ve 1962 Gazete İlanları

Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerinin 1961–1962 arası arşivlerinde, özellikle Ford ve Chevrolet bayilerinin “yeni fiyatlar, halk için özel kampanya, taksitle ithal araç” gibi ifadelerle düşük fiyat politikası izlediği görülmektedir.

“Yeni Ford Taunus sadece 24.500 TL’ye. Herkes otomobil sahibi olacak!”

Kaynak: 4 Aralık 1961, Cumhuriyet Gazetesi

Daha önceki yıl aynı modelin 30.000 TL üzerinde satıldığı kayıtlarda yer almaktadır.

4. Prof. Dr. Korkut Boratav’ın Ekonomik Analizi

Ünlü iktisatçı Korkut Boratav, Türkiye’de ithalat lobilerinin yerli sanayinin gelişimini engellemek için “fiyat indirme ve siyasi baskı yöntemlerini” sıkça kullandığını belirtir:

“Yerli otomobil girişimi, ithalatçılar için tehditti. Bu nedenle damping, kamu yatırımlarını boşa çıkaracak biçimde araç olarak kullanıldı.”

Kaynak: Türkiye İktisat Tarihi – 1908–1985, Korkut Boratav, Gerçek Yayınevi.

5. Devrim Projesinin Aniden Sonlandırılması

Devrim otomobilleri, 4 prototip üretildikten sonra seri üretime geçmeden rafa kaldırıldı. Bu kararın teknik değil, ekonomik ve siyasi olduğu kanaati çok yaygındır. Zira projeyi yürüten mühendisler üretime hazır olduklarını belirtmişti.

Bu süreçte ithal araçların fiyatları düşürülerek yerli üretimin rekabet avantajı yapay şekilde ortadan kaldırılmış oldu.

SONUÇ: BİR EKONOMİK BASKI ÖYKÜSÜ

Devrim otomobili, yalnızca bir mühendislik başarısı değil, aynı zamanda Türkiye’nin bağımsız sanayi hamlesinin sembolüdür. Ancak bu proje, sadece içeriden gelen ilgisizlikle değil, dış kaynaklı ekonomik baskılarla da karşılaştı.

İthal otomobil firmalarının damping yoluyla Devrim’in potansiyelini kırdığı yönündeki iddialar, gerek fiyat analizleriyle, gerek dönemin tanıklıklarıyla ve arşiv belgeleriyle büyük ölçüde desteklenmektedir. Bu durum, Türkiye’nin sanayileşme tarihinde yerli ve milli girişimlerin karşılaştığı engellerin bir örneği olarak kabul edilmektedir.

Kaynakça:

1. Yalçın Özer – Devrim Arabaları ve Sonrası, Alfa Yayınları, 2006

2. Korkut Boratav – Türkiye İktisat Tarihi (1908–1985), Gerçek Yayınevi

3. Cumhuriyet Gazetesi Arşivi, 1961–1962

4. Tofaş Arşivi – Devrim Mühendisleri Röportajları (1991)

5. Belgesel: Devrim Arabaları – TRT, 2008

6. Otomotiv Sektöründe Yerli Üretim Girişimleri – İTÜ Endüstri Mühendisliği Dergisi, 2005

"

DAMPİNG NEDİR?

Damping, bir ürünün maliyetinin altında ya da olağan dışı düşük fiyatlarla pazara sunulmasıdır. Amaç, rakip ürünün pazara girişini engellemek ya da mevcut pazardaki hâkimiyeti sürdürmektir."

Versailles anlaşması sonrası, yahudi girişimcilerin batılı yahudi bankaları üzerinden Almanya'da pazara girişte uyguladıkları tarife.

biz Türklerin yapmış olduğu en büyük hata üretilecek şeyin en önemli parçasını seri üretime geçirmeden araç üretmeye çalışmak.

Türkiye Devrim otomobilini üretmeden evvel içten yanmalı motor üretimini seri hale getirip başka devletlere otomobil motoru satması gerekirdi oradan elde ettiği karla kendi otomobilini de üretebilirdi. nede olsa motoru biz üretiyor olduğumuz için bir sürü marka yerli otomobil de doğardı.

bakın şuan 2025 yılında da yine aynı yanlışı yapmaya devam ediyoruz. TOGG u üretmek için motoru ve pilleri ithal edip burada montaj yapıyoruz. Halbuki biz evvela elektrikli otomobil motoru üretim fabrikası kursaydık. elektrikli otomobiller için pil fabrikası kursaydık.

bu yerli motorlar ile bir sürü özel teşebbüs otomobil fabrikası açıp üretim yapardı.

Zaman yoktu hocam bence yapılan doğru, kervan yolda düzülür bunlar asla yapılamaz şeyler değil ama para lazım çok deney lazım. Yoksa en kral f35 motorunu da yaparsın? Ama bir sürü deneme yapıyorsun ince metal işçiliği falan, olmayınca o parça çöp oluyor. İşte bunlar hep para.

"kervan yolda düzülür".

bu kafadan dolayı bir halt yiyemedik... yiyemiycez de ...

o zaman mühendis de yetiştirmeye gerek yok. imamlar yola çıksın, araba yaparlar!

şu muhabbeti bilmeden atıp tutuluyor. yeterli mühendislik ve teknik alt yapı yoktu. mesela pistonları hangi kalıplarda basacaktın? motoru eskiciden alıp elen geçirip motor yaptım demekle olmuyor.

daimler'in mercedes için motor yapmasının masalı neredeyse 100 yıllık. 1906 da mercedes kuruldu ama daimlerin o kıvama gelmesine 100 yıllık süreç gerekiyordu.

Hollandalı ASML aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinesini yapabilmek için tam 20 yıl boyunca deneyler yapmış testler yapmış ve sonunda bugünki litografi makinelerini kusursuz şekilde üretmeyi başarmışlar.

yani ASML biz önce mikro çip üretelim sonra kervan yolda düzülür bir zaman sonra litografi makinesi de üretiriz deselerdi. şuan hala 64nm işlemciler kullanılıyor olurdu bilgisayarlarımızda.

Ben ilk yerli otomobili Anadol olarak görürüm. Mahallede 1 tanesi var yeri değişiyor demekki hâlâ çalışıyor. Devrim otomobili ise darbecilerin propaganda için ürettirdigi birşey TOGG misali

Anadol 'da da yerli motor üretilmedi diye biliyorum fakat şu var apple'ında önemli parçaların çoğu yabancı menşeli fakat yüksek kârlı bir ürün ..bizde de Anadol kâr elde ettikçe motor üretebilirdi yada başka markalar çıkıp üretebilirdi. Üretilmemesinin nedeni 1961 anayasası ile işçi fabrikanın ortağı olması . İşçi istediği kadar grev yapabildiği için kârlılık azaldı ve fabrika gelişmedi. Sonra koç'lar Fiat ile Ford ile sabancılar Toyota ile ortaklık yaparak riski dağıttılar... Ülkede girişimcilik anayasa ile korunmuş olsa idi şimdi araba motoru vs yapılmıştı... Şu an kamuda asgari ücret 50-60 bin lira belediyede temizlikçi veya çaycı 80 bin lira almakta kimse bu ülkede fabrika kuramaz sadece öncekini devam ettirir

apple ın hangi önemli parçası yabancı ülke malı? işlemcisi apple a ait,yazılım apple a ait

geriye zaten batarya ve kamera kalıyor . kamera sensörlerini sony veya samsung tan alıyor,bataryayı da bir yerden alıyordur.

yani apple en kritik parçaları kendi üretiyor.

Özellikle kamera önemlidir iPhone için. İşlemciyi de zamanla geliştirdiler

İlk iPhone 'nin tedarikçileri nedir diye sorulduğunda yapay zeka şöyle cevap vermekte