19. yüzyılın ortalarında, Paris’in laboratuvarlarında bir fizikçi, elektrik enerjisinin sırlarını çözmeye çalışıyordu. 1834 yılında dünyaya gelen Gaston Planté elektrik üzerine çalışmaya başladığında, elektrik çoğunlukla küçük deneylerde kullanılan bir merak nesnesiydi; ancak Planté, bu gücün günlük yaşamda kullanılabileceğini hayal ediyordu. Yıllarca süren sabırlı deneylerden sonra, 1859’da tarihe geçecek bir icadı gerçekleştirdi: şarj edilebilir kurşun-asit akü.

Bugün akülerin sıradan birer nesne olduğunu düşündüğümüzde Planté’nin laboratuvarı ve çalışmaları mütevazı görünebilir; ancak o zamanlar elektrikle ilgili her şey yeniydi ve deneyler tehlikeliydi. Kurşun plakalar ve sülfürik asit ile gerçekleştirdiği çalışmalar, onun sabrını ve öngörüsünü ortaya koyuyordu. Her deney, yalnızca enerjiyi depolamanın sınırlarını değil, aynı zamanda elektriğin hayatın merkezine nasıl taşınabileceğini de test ediyordu. Planté’nin aküsü ağır ve kapasitesi sınırlıydı; yine de ilk kez, elektrik enerjisi bir araç için kullanılabilir bir biçimde depolanabiliyordu.

Faure ve Planté’un çalışmalarını birleştirdiğinizde, elektrik enerjisini depolamak ve taşımak artık bir mühendislik problemi olmaktan çıkıyor, gerçek bir ulaşım vizyonuna dönüşüyordu. Onlar için elektrik, yalnızca bir bilimsel merak değil, şehrin sokaklarında sessizce ilerleyen, titreşimsiz ve egzozsuz araçların temel gücü olacaktı. Bu fikir, dönemin şehir yaşamının ihtiyaçlarıyla örtüşüyor; gürültü ve kirlilikten uzak bir ulaşım tahayyülünü mümkün kılıyordu.

Elbette elektrik konusunda yaşanan devrim Fransa ile sınırlı kalmadı. Aynı dönemde İngiltere’de Thomas Parker, elektrikli araçlar ve şarj edilebilir aküler üzerinde deneyler yapıyordu; Parker’ın çalışmaları, Planté ve Faure’un buluşlarıyla paralel bir çizgide ilerledi ve Avrupa’nın ötesinde elektrikli ulaşım fikirlerinin yeşermesine katkı sağladı. Almanya’da Werner von Siemens’in elektrikli tramvay denemeleri, şehir içi elektrikli ulaşımın potansiyelini gösterirken, Ferdinand Porsche’un 1898’de yaptığı Lohner-Porsche hibrit araç, elektrikli ve benzinli güçleri bir araya getiren ilk örneklerden biri olarak kayıtlara geçecekti. Yani sadece Paris'te değil, eski kıtanın genelinde bir dönüşüm başlamıştı.

20. yüzyılın başında Amerika’da satılan otomobillerin önemli bir kısmı elektrikliydi.

Ancak bu erken dönem avantajına rağmen elektrikli otomobiller birkaç kritik gelişmenin gölgesinde kaldı. 1908’de seri üretim bandının devreye girmesi ve içten yanmalı motorlu araçların hızla ucuzlamasıyla dengeler değişti. Petrolün kolay erişilebilir ve enerji yoğunluğu yüksek bir yakıt olması, elektrikli araçların ağır ve sınırlı menzilli yapısına karşı büyük bir avantaj sağladı. Elektrik altyapısının henüz yeterince yaygın olmaması da bu dönüşümü hızlandırdı.

Ayrıca Bkz.BYD, dünyanın en uzun menzilli elektrikli otomobilini tanıttı: 1.036 km menzil!

Planté ve Faure’un açtığı yol, 20. yüzyılın başında adeta yarım kaldı; fakat teknoloji tamamen durmadı. Waldvogel ve Kinetic gibi daha sonraki akü iyileştirmeleri, elektrik enerjisinin taşınabilirliğini artırarak devrimin temel taşlarını ileriye taşıdı. Bu sayede elektrikli ulaşım fikri, niş bir teknoloji olarak uzun yıllar boyunca varlığını sürdürdü ve 21. yüzyılda yeniden yükselişe geçti.

Gaston Planté elektriği depolanabilir kıldı, Camille Alphonse Faure ise onu taşınabilir bir güç sistemine dönüştürdü. Onların çalışmaları, at arabalarının gölgesinde başlayan ve bir asır sonra küresel bir dönüşüme evrilen elektrikli otomobil fikrinin temelini attı. Modern dünyanın mimarları arasında anılmayı hak eden bu iki isim, kendi dönemlerinde belki bir devrim başlatamadı ama geleceğin ulaşım vizyonunu şekillendiren ilk adımı onlar attı.

Danimarka Kültür Bakanlığı’nın Haziran ayında gündeme getirdiği telif yasası değişikliği, bireylerin kendi yüzleri ve sesleri üzerinde ekonomik hak iddia edebilmesini öngörüyor. Üstelik bu girişim yalnızca ulusal bir düzenleme olarak düşünülmüyor. Danimarka’nın Avrupa Birliği Konseyi dönem başkanlığı sürecinde konunun AB düzeyinde tartışmaya açılması hedefleniyor. Yani mesele, birkaç platformun içerik politikası olmaktan çıkıp kıta çapında yeni bir hukuk paradigmasına dönüşebilir.

Danimarka Kültür Bakanı Jakob Engel-Schmidt, sanatçıların ve hak sahiplerinin korunmaması hâlinde yapay zekânın yaratıcı endüstrilerin geçim kaynaklarını tehdit edeceğini vurguluyor. Son günlerde yapay zekâ dünyasında yaşananlar, Engel-Schmidt'in bu endişesinin boşuna olmadığını gösteriyor. Çin çıkışlı SeeDance 2.0 yapay zekâ ile video üretme konusunda kabiliyetleri bir adım daha ileri taşırken, ünlü isimlerin yüzlerinin de videolarında kullanılmasına izin vererek Hollywood filmlerini andıran içeriklerin yapay zekâ ile pekâlâ yapılabileceğini gösterdi.

Üstelik bu işin sadece bir boyutu. İşin diğer tarafında sosyal medya gibi kitlesel iletişm araçlarına güvenin giderek azalması, siyasi manipülasyon ve çocukları hedef alan istismar materyalleri gibi daha da endişe verici tehditler var. Bu yüzden deepfake krizine karşı harekete geçilmesi önem taşıyor. Ancak bunun ne şekilde yapılacağı da başlı başına bir tartışma konusu.

Telif Hakkı mı, Kişilik Hakkı mı? Kimliğin Metalaşma Riski Endişe Yaratıyor

İşin hukuki boyutundaki tartışmanın kalbinde şu soru yatıyor: Bir insan yüzü telifi alınabilecek bir “eser” midir? Yüzyıllardır telif hukuku; bir şarkıyı, bir şiiri, bir tabloyu, yani insan zihninin ürünü olan özgün yaratımları koruyor. Buna karşılık kişilik hakları; bireyin onuru, mahremiyeti ve itibarıyla bağlantılı olarak görüntüsünü, sesini ve kimliğini muhafaza ediyor. Aradaki fark kritik: Telif hakkı devredilebilir, satılabilir, lisanslanabilir. Kişilik hakları ise devredilemez ve bireyin şahsına sıkı sıkıya bağlıdır. Telif hukuku ekonomik bir çerçeve sunduğu için, yüz ve ses gibi unsurların lisanslanabilir varlıklara dönüşmesi kaçınılmaz olabilir.

Bazı hukukçular, deepfake sorununu telif hukuku üzerinden çözmenin uzun vadede tehlikeli bir emsal oluşturabileceğini savunuyor. Çünkü bu yaklaşım, insan bedenini ve kimliğini ekonomik bir varlık hâline getirme riskini barındırıyor. Eğer yüzünüz bir “eser” sayılırsa, onu lisanslayabilir, devredebilir ya da satabilirsiniz. Peki bu durumda kimlik, bir fikri mülkiyet varlığına mı dönüşür?

Bu ayrım teorik görünse de, uygulamada çok somut sonuçlar doğurabilir. Telif hukuku ekonomik mantıkla çalışır; kişilik hakları ise insan onuruna dayanır. Bu iki çerçevenin karıştırılması, hukuk sisteminde öngörülmeyen sonuçlar yaratabilir.

Teknoloji Şirketleri Deepfake'lere Karşı Aksiyon Almakta Yetersiz Kalıyor

Telif hakkı ihlali iddiaları ise genellikle daha hızlı işlem görüyor. Danimarka’daki bazı hak savunucuları da tam bu nedenle telif hukukunu bir “uygulama aracı” olarak görüyor: Sanatçılar telif ihlali üzerinden içerik kaldırabiliyorsa, bireyler neden kendi yüzleri için aynı yolu kullanamasın? Ancak yukarıda bahsettiğimiz sebeplerden ötürü, bu pragmatik yaklaşımın uzun vadeli bedelinin de düşünülmesi gerekiyor.

Aslında bireyin yüzü ve sesi üzerindeki ticari kontrol fikri tamamen yeni değil. ABD’de Kaliforniya gibi birçok eyalette uzun süredir uygulanan “right of publicity” (Kişisel imajın ticari korunması) düzenlemeleri, kişilerin ad, yüz ve seslerinin ticari amaçla rıza dışı kullanımını yasaklıyor. ABD'deki “right of publicity” telif hukukunun içinde olmasa da rıza dışı kullanıma ciddi sınırlamalar getiriyor. Ancak SeeDance gibi örneklerde gördüğümüz üzere, bu kısıtlamalar pratikte çok fazla karşılık bulmuyor.

Yüzlerin ve Kimliklerin Korunabilmesi İçin Kayıt Altına Alınması Gerekiyor

Danimarka’nın bu yönde bir adım atması dünya genelinde domino etkisi yaratabilir. Avustralya'nın başlattığı sosyal medyada yaş sınırının dünynanın geri kalanına ne kadar hızlı yayıldığı ortada. Bu noktada, Danimarka'da tartışılan bu konunun son günlerde çok konuşulan dijital kimlik ve biyometrik doğrulama meselesiyle de dirsek teması içinde olduğunu belirtmemiz gerekiyor. Çünkü yüzlerin ve kimliklerin telif haklarıyla korunan bir metaya dönüşebilmesi için, öncelikle kayıt altına alınıp bir veri tabanına eklenmesi gerekiyor. Bu da sadece güvenlik açısından değil, etik açısından da işi tartışmalı bir boyuta çekiyor. Eğer yüz ve ses telif nesnesi hâline gelirse, yalnızca korunmuş olmaz; aynı zamanda resmî olarak tanımlanmış ve arşivlenmiş bir kategoriye dönüşür. Deepfake’lere karşı geliştirilen koruma mekanizmaları, farkında olmadan daha kapsamlı bir kimlik yönetimi altyapısını da meşrulaştırabilir.

Ayrıca Bkz.İnternette anonim gezinti dönemi bitiyor mu? Biyometrik kimlik zorunluluğu yayılıyor

Son dönemde bu alanda yaşanan endişe verici gelişmeler, bu konunun ne kadar sakıncalı yerlere gidebileceğini daha iyi anlamımız sağlıyor. OpenAI'ın kurucusu olan Sam Altman'ın World projesi bu konudaki en somut örneklerden biri. Kripto merkezli bir dijital kimlik veri tabanı oluşturmak için yola çıkan World, dünyanın dört bir yanında insanların gözlerini taratarak biyometrik verilerini topluyor. Bunu yapmak için de gözünü taratan insanlara para ödüyor. Üstelik bunu Afrika'nın fakir ülkeleri gibi paraya çok ihtiyaç duyulan yerlerde yapıyor. Bu girişim, insan kimliğinin metalaştığının en somut örneklerinden biri olarak karşımızda duruyor.

Bu noktada hem daha teknik çözümler, hem de yapay zekâya yönelik daha kapsamlı düzenlemeler gündeme geliyor: Örneğin dijital filigran (watermark), içerik kökeni standartları (provenance), doğrulanabilir meta-veri sistemleri, işin teknik tarafında daha şeffaf ve daha düşük riskli çözümler sunabilir. Diğer yandan sadece kişilerin yüzlerini ve seslerini değil, eserlerini ve ürünlerini de yapay zekânın sebep olduğu ihlallerden korumak gerekiyor. Open Rights Group gibi sivil toplum kuruluşları, bu noktada daha geniş kapsamlı düzenlemelerin gerekliliğine vurgu yapıyor.

Danimarka’nın önerisi, deepfake’lere karşı hızlı ve uygulanabilir bir araç sunma iddiasında olsa da beraberinde getirdiği yasal değişim belli başlı bazı tuzaklar da barındırıyor. Giderek büyüyen deepfake krizine karşı somut adımlar atılması elzem olsa da bu adımları atarken aşılacak sınırları da iyi değerlendirmek gerekiyor.

Bu tarz uygulamalar çocukları zararlı içeriklerden korumak için son derece faydalı olsa da diğer yandan interneti giderek daha fazla gözlenen ve kontrol edilen bir kamusal alan hâline getirmesi sebebiyle endişe yaratıyor. Son günlerde Discord cephesinde yaşananlar, pek çok kullanıcının bu değişimden rahatsız olduğunu gösteriyor. Discord'un başlıca alternatiflerinden olan TeamSpeak, bu hafta bir açıklama yaparak Discord'dan kendilerine adeta kullanıcı göçü yaşandığını, hatta bu yoğunlukla baş etmekte zorlandıklarını duyurdu. Aynı yoldan ilerleyen diğer platformların da benzer bir kaderi paylaşması kaçınılmaz görünüyor. Ancak bu yalnızca geçici bir çözüm olacak gibi duruyor. Çünkü yaş ve kimlik doğrulama uygulamaları, yavaş yavaş tercih meselesi olmaktan çıkıyor. Kısa süre önce Birleşik Krallık’ta yürürlüğe giren Online Safety Act gibi çevrimiçi güvenlik düzenlemeleri, yarın öbür gün TeamSpeak gibi alternatifleri de bu tarz kısıtlamalara zorlayabilir.

Kullanılacak Doğrulama Sisteminin Arkasında Çokça Tartışılan Palantir ve Peter Thiel Bulunuyor

Sivil Toplum Kuruluşları Endişeli: Biyometrik Doğrulama Kaçınılmaz Hâle Geliyor

Bu konu son derece sakıncalı yerlere gidebileceği için, son dönemde sivil toplum cephesinde de itirazlar yükseliyor. İngiltere merkezli Open Rights Group, en azından kullanıcılara birden fazla akredite doğrulama sağlayıcısı sunulması gerektiğine dikkat çekiyor. Ayrıca mümkün olan her yerde biyometrik olmayan alternatiflerin sunulması gerektiğini savunuyor. Open Rights Group gibi sivil toplum kuruluşlarının bir diğer talebi de veri işleme süreçlerinde tam şeffaflık sağlanması.

Biyometrik kimlik altyapılarının nasıl genişlediğini ve kaçınılmaz hâle geldiğini görmek için küresel örneklere bakmak yeterli. Hindistan’ın Aadhaar sistemi başlangıçta sosyal yardımları dağıtmak için kurulmuştu; bugün bankacılıktan SIM kart almaya kadar pek çok işlem bu sisteme bağlı. Resmî olarak “zorunlu” olmasa bile, sistem dışında kalmak fiilen kamusal hayattan dışlanmak anlamına gelebiliyor.

Günün sonunda tartışma gelip şu noktada düğümleniyor: Bir anda tüm dünyaya yayılan bu kimlik doğrulama telaşı çocukları zararlı içeriklerden korumak için mi yapılıyor; internetin anonim ve görece özgür yapısını dönüştürmek için mi? İşin evveliyatına biraz bakınca, bu yaş doğrulama meselesinin aslında yeni bir konu olmadığını görüyoruz. Bu uygulamaların bir sonraki adımı olarak görülen "Dijital ID" (dijital kimlik), yıllardır hem Batılı liderlerin hem de teknoloji patronlarının dilinden düşmüyor.

Biyometrik Takip Sistemleri, Yıllarca Distopik Gelecek Tasvilerinin Konusu Oldu

Yaş Doğrulamak İçin Biyometrik Verilere Gerçekten İhtiyaç Var Mı?

Bu işin bir diğer yanı da yaş doğrulama için bu tarz dijital ID uygulamalarına gerçekte ne kadar ihtiyaç duyulduğu sorusu. Neticede yaş doğrulamak için tek yöntem biyometrik verileri doğrulamak değil. İnternet zaten uzun süredir görünmez biyometrik analizlerle çalışıyor. Bir zamanlar CAPTCHA testleri bize trafik lambalarını seçtirirdi. Bugün ise sistemler çoğu zaman hiçbir görsel test sunmadan, fare hareketlerimizi, yazı yazma ritmimizi, duraksama sürelerimizi ve cihaz sensör verilerimizi analiz ederek “insan” olup olmadığımıza karar veriyor. Bu sistemler, yaş doğrulama için de pekâlâ yeterli olabilir. Nitekim YouTube kısa süre önce kullanıcıların yaşını doğrudan kimlik ya da biyometrik veri talep etmeden tahmin etmeye yönelik bir yapay zekâ sistemi devreye aldı. Platform; izleme geçmişi, arama davranışları ve hesap etkileşimleri gibi sinyalleri analiz ederek kullanıcının 18 yaş altı olup olmadığına dair olasılıksal bir çıkarım yapıyor ve buna göre koruma modlarını otomatik olarak uygulayabiliyor. Bu da yaş doğrulama için neden biyometrik tarama ve dijital ID konusunda ısrar edildiğini sorgulatıyor.

İzleniyor Olma İhtimali, İçselleştirilmiş Bir Oto-Kontrole Zemin Hazırlıyor

Biyometrik verilerimizi paylaşmasak da zaten dijital dünyadaki her hareketimizin izlendiğini düşünüyor olabilirsiniz. Edward Snowden ve Julian Assange gibi isimlerin gün yüzüne çıkardığı gerçeklere bakınca, bu konuda çok da haksız sayılmazsınız. Ama bu kabulle yola çıktığımızda bile "Neden?" sorusunu sormamız gerekiyor. Trump döneminde ABD'de hızla güç devşiren Oracle CEO'su Larry Ellison'ın birkaç yıl önce sarf ettiği "Yapay zekâ ile herkesi izliyor olacağız; bu yüzden hem polisler hem de vatandaşlar en uygun şekilde davranacaklar." sözleri bu konudaki yaklaşımı anlamamız için faydalı olabilir. Kitlesel gözetim madalyonun sadece bir yüzü, madalyonun diğer yüzünde ise her adımlarının izlendiğini düşünen; her internet sitesine, her sosyal medya platformuna kimlikle girdiğinin bilincinde olan kitleler bulunuyor. Çünkü Larry Ellison'ın da dikkat çektiği üzere, böyle bir senaryoda "çizginin dışına çıkmak" çok daha zor olacaktır.

Belki de bu noktada Michel Foucault’nun, kökeni Jeremy Bentham’a uzanan Panoptikon yorumunu hatırlamak gerekiyor. Foucault’ya göre modern iktidarın gücü, herkesi sürekli izlemekten değil, insanların izleniyor olabileceklerini bilmelerinden doğar. Panoptikon’da mahkûm gardiyanın kendisine bakıp bakmadığını asla bilemez; ama izleniyor olma ihtimali davranışını düzeltmesi için yeterlidir. Dijital çağda biyometrik doğrulama, sürekli kimlik teyidi ve veri analitiği tam da bu mantıkla işler: Kamera görünmese bile algoritma vardır; görevli görünmese bile sistem kaydetmektedir. Böyle bir düzende disiplin dışarıdan dayatılan bir baskı olmaktan çıkar, içselleştirilmiş bir oto-kontrole dönüşür. İnsan cezalandırılmamak için değil, sistemin “normal” kabul ettiği sınırlar içinde kalmak için kendini düzenler. Ellison’ın sözleriyle çizilen tablo da tam olarak bu zihinsel eşiğe işaret ediyor.

Bugün OneDrive gibi milyonlarca kişinin kullandığı sıradan bir uygulamayı kullanmak için bile karşımıza çıkan rıza metinleri bu hâle gelmiş durumda. Ziyaret ettiğimiz her site, cihazlarımıza yüklediğimiz her uygulama giderek daha fazla erişim istiyor. Dijital mahremiyet etrafına çizilen sınırlar bir bir aşılırken, en belirgin örneğini Çin'de gördüğümüz gözetim toplumu düzeni de her geçen gün yeni bir gözetim aracına kavuşuyor. Son günlerde üst üste gelen haberler, yapay zekanın da bu sınırların aşılmasına katkı sunacağını gösteriyor.

Windows Recall, Dijital Mahremiyetin Sonunu Getirebilir

Son günlerde bu konudaki en endişe verici gelişme Microsoft cephesinde yaşandı. George Orwell kitaplarından fırlamış gibi görünen Windows Recall, Microsoft tarafından yeniden sahneye sürüldü. Her beş saniyede bir ekranınızın görüntüsünü alıp depolayan bu özellik, aslında ilk olarak geçtiğimiz yaz duyurulmuştu. Hatta Copilot+ kullanıcılarının cihazlarında doğrudan kullanıma alınmıştı. Ancak insanlar haklı olarak tepki gösterip böyle bir uygulamanın olası tehlikelerine dikkat çekince, Microsoft geri adım atmak zorunda kaldı. Ancak bu geri adım uzun sürmedi. Recall'un güvenlik ve depolama seçeneklerinde bazı değişiklikler yapan Microsoft, bu makyajlanmış versiyonu geçtiğimiz günlerde yeniden kullanıma sundu. Şimdilik sadece Windows Insider kullanıcılarına sunulan bu özelliğin yakında genel kullanıcı kitlesine de ulaşması bekleniyor.

Windows Recall bu sefer doğrudan aktive edilmeyecek; isteyen kullanıcılar bu özelliği manuel olarak devreye sokacak. Ancak analistlere göre insanlar şu anda yapay zeka konusunda epey heyecanlı olduğu için, Recall'a da pek çok kişi şans verecek. Üstelik Recall'a izin vermemek de sizi sürekli veri toplayan bu yapay zekadan tam olarak korumayacak. Çünkü Recall özelliği açık olan biriyle iletişim kurduğunuzda, ona gönderdiğiniz mesaj ya da medya da yapay zeka tarafından kayıt altına alınıyor olacak. Böylece bu büyük veri yığınına rızanız olmadan siz de kendi verilerinizi sunmuş olacaksınız.

Mahremiyetine önem veren kişilerin yakınına bile yaklaşmaması gereken Recall, her beş saniyede bir otomatik olarak ekran görüntüsü alarak bilgisayarınıza kaydediyor. Böylece bilgisayarınızdaki her hareketiniz kayıt altına alınmış oluyor. Microsoft bu özelliğin daha önce bilgisayarınızda yaptığınız ya da gördüğünüz bir şeyi kolayca bulmanızı sağlayacağını söylüyor. Çünkü Recall yapay zekayla entegre şekilde geliyor. Bulmak istediğiniz şeyi Copilot'a tarif ettiğinizde, yapay zeka depolanan görüntüleri hızlıca tarayıp size istediğiniz şeyi getiriyor. Sizden tüm özelinizi paylaşmanızı isteyen Recall, karşılığında size bunu sunuyor: Aradığınız şeyi normalden biraz daha hızlı bulma yeteneği.

Aslında Microsoft da bu özelliğin kullanıcı nezdinde yaratacağı kaygıların farkında. Bu yüzden Microsoft tarafından yayınlanan demo videosunda Recall özelliğini istediğiniz zaman durdurup yeniden başlatabileceğinize vurgu yapılıyor. Aynı şekilde belli başlı uygulamaları ya da siteleri Recall'dan muaf tutabileceğiniz söyleniyor. Tabii Recall'un bu tercihlere sıkı sıkıya bağlı kalacağı konusunda Microsoft'a güvenmeniz gerekiyor.

Aslında başta ABD ve Çin olmak üzere pek çok ülkenin bunu yıllardır üstü örtülü bir şekilde yaptığını biliyoruz. Edward Snowden, NSA gibi istihbarat teşkilatlarının istedikleri bilgisayara erişip insanların her hareketlerini izleyebildiğini yıllar önce ifşa etmişti. Ancak yapay zeka şimdi buna yeni bir katman ekliyor. Çünkü NSA ve CIA gibi kurumların artık belli başlı hedefler belirleyip bu kişileri takip altında tutmakla yetinmeleri gerekmiyor. Recall ve benzeri yapay zekalar, şimdi bunu herkesi kapsayacak şekilde yapma kabiliyetine sahipler. Arka planda pasif hâlde çalışan bir yapay zeka, sürekli olarak herkesi izleyip, kendisine verilen direktifler doğrultusunda raporlamalar yapabilir. Toplanan veriler, hükûmetlerin sakıncalı gördüğü kişileri fişlemek, hatta yargılamak için kullanılabilir. Nitekim daha bu hafta Birleşik Krallık'ın potansiyel suçluları belirlemek için Azınlık Raporu'nu andıran bir algoritmayı test etmeye başladığını öğrendik. Yarın bir gün bunun bir benzerinin muhalifler ya da "düşünce suçluları" için geliştirilmesi de pekâlâ mümkün.

Google'dan Sürekli İzleyip ve Her Şeyi Kayıt Altına Alan Akıllı Gözlük

Windows Recall, yapay zeka ile birlikte hayatımıza girecek potansiyel gözetim araçlarından sadece bir tanesi. Görünüşe bakılırsa bunlara gün aşırı bir yenisi daha eklenecek. Çünkü Windows Recall yeniden kullanıma sunulduktan sadece birkaç gün sonra Google'dan da benzer kaygıları tetiklemesi gereken bir duyuru geldi. TED2025 konferansında Android XR destekli akıllı gözlük prototipini sergileyen Google, akıllı asistanı Gemini'ı entegre ettiği bu gözlüğün "görsel hafıza" özelliğini gururla sergiledi. Bu özellik, Gemini'ın sürekli çevresini izleyip etrafındakileri kayıt altına almasını sağlıyor. Bu sayede aynı Windows Recall'da olduğu gibi kullanıcı daha önce gördüğü bir şeyi bulmak istediğinde Gemini kendisine yardımcı olabiliyor. Ancak aynı Recall'da olduğu gibi burada da bu ufak desteğin bedeli ağır oluyor. Çünkü bu gözlüğü kullanan kişi sadece kendi mahremiyetini değil, başkalarının mahremiyetini de tehlikeye atmış oluyor. Gözünde bir kayıt cihazıyla şehirde dolaşan binlerce insan... Gözetim toplumu için daha elverişli bir araç bulmak güç açıkçası. Bir yandan bilgisayarınızı her an kayıt altına alan Recall; diğer yandan gördüğünüz her şeyi aklında tutan bu akıllı gözlük... Ve sonuçta her adımı yapay zeka tarafından takip edilen milyarlarca insan!

Ayrıca Bkz.162 yıl önce gelen uyarı: 1863'te AI'ın yükselişini öngören mektup yeniden gündemde

Recall Gibi Özellikler Siber Güvenlik Açısından da Kabusa Dönüşebilir

Bu tarz teknolojilerin gözetim toplumuna nasıl hizmet edeceğini bir kenara bırakıp, sadece güvenlik kısmına odaklansak bile, bu teknolojilere karşı son derece temkinli yaklaşılması gerektiği açıkça görülüyor aslında. Çünkü bu tarz cihazlar ve özellikler, başta siber suçlular olmak üzere kötü niyetli kişiler için bir altın madedine dönüşebilir. Örneğin Microsoft'un güvenlik önlemlerini aşıp Recall dosyalarınıza erişen bir hacker, en mahrem anlarınızdan banka bilgilerinize kadar her türlü bilgiyi bulabileceği bir arşivi saniyeler içinde ele geçirebilir. Zaten uzmanlar da buna dikkat çekiyor. Eski bir NSA çalışanı olan Dave Aitel, "Recall güvenliğinizi son derece kırılgan hâle getiriyor." diyor. Bu konuda kendisine hak vermemek elde değil.

Bunların yanlış ellerde ne kadar tehlikeli silahlara dönüşebileceği açıkça ortada. Ancak şu anda yapay zeka ile ilişkili pek çok konuda olduğu gibi bu konuda da ciddi şekilde üzerine düşünülmesi gereken riskler, yeni inovasyonların o parlak ışıltısı altında gözden kaçıyor.