Türkiye'de Ücretsiz Hayrat, Tarihi Çeşmeler, Doğal Kaynak Suları, Mahalle/Köy Çeşmeleri Yok Edildi!

Bundan seneler önce başlıkta belirttiğim gibi hayrat çeşmeleri, tarihi çeşmeler, doğal kaynak suları vardı. Hemen hemen her mahallede tatlı su akan çeşme vardı.

Su para vermezdik. Çok iyi hatırlıyorum her hafta arabaya bidonları doldurur gider tatlı su alırdık ÜCRETSİZ!

Peki ne oldu? Yıl 2025 çeşmelerin çoğu kurudu. Mahallemizde tertemiz akan tatlı su çeşmesi kaldırdılar mesela.

Mahalle maçı bittiğinde camiiye gider soğuk soğuk su içerdik.

Şimdilerde suları kirlettir.

Türkiye'de 300 e yakın hatta daha fazla su markası var. Zamanında "su" kirli diye kapatılan çeşmeler var. Su şirketlerinin bir parmağı yok mu? Acaba hangi su firması denetleniyor? Bu su nereden geliyor? Nasıl bu kadar fazla su markası var? "su" kirli diye gelen kaynak sularını arıtıp şişelere mi dolduruyorlar?

Çeşme Tanımının Genişliği: "Çeşme" tanımına nelerin dahil olduğu belirsizdir. İstanbul'un meydanındaki tarihi bir Osmanlı çeşmesi de, bir köyün girişinde vatandaşın kendi imkanlarıyla yaptığı "hayrat" da, dağdan gelen bir kaynağın ucuna takılmış basit bir boru da bu tanıma girebilir.

Kayıt Dışı Yapılar: Özellikle kırsal kesimde ve yol kenarlarında bulunan "hayrat" çeşmelerinin büyük bir çoğunluğu herhangi bir resmi kuruma bildirilmeden, tamamen sivil inisiyatifle yapıldığı için kayıtları yoktur.

Ancak bir tahmin yürütmek gerekirse, 2005 yılında Türkiye'deki fonksiyonel ve fonksiyonel olmayan çeşme sayısının on binlerle, hatta yüz binlerle ifade edilebilecek kadar çok olduğu söylenebilir. Bu sayı, günümüze kıyasla çok daha fazlaydı çünkü o dönemde henüz kuraklığın ve yeraltı sularının tükenmesinin etkileri bu kadar şiddetli hissedilmiyordu.

2005 yılı, Türkiye'de evlerin büyük çoğunluğuna şebeke suyunun ulaştığı ancak kamusal alanda ücretsiz su kaynaklarının hala yaygın ve önemli olduğu bir geçiş dönemiydi. Halkın ücretsiz suya ulaşma yöntemleri şunlardı:

1. Mahalle ve Köy Çeşmeleri:

• Özellikle kırsal kesimde ve şehirlerin gecekondu bölgelerinde mahalle çeşmeleri hala temel içme suyu kaynağı olarak kullanılabiliyordu. Şebeke suyu olsa bile, tadını daha çok beğendikleri veya daha sağlıklı olduğuna inandıkları için pek çok kişi içme suyunu bu çeşmelerden bidonlarla evine taşırdı.

2. Hayrat Çeşmeleri:

• Bu, Türkiye'deki en yaygın ücretsiz su erişim yöntemlerinden biridir. Hayırsever vatandaşlar tarafından sevap kazanmak amacıyla yaptırılan bu çeşmeler, şehirlerarası yollarda, köy girişlerinde, mezarlık ve cami önlerinde bulunurdu. Sürücüler, yolcular ve yerel halk bu çeşmelerden serbestçe faydalanırdı.

3. Doğal Kaynak Suları (Pınarlar):

• Özellikle Anadolu'da, insanlar doğrudan dağlardan veya araziden çıkan doğal su kaynaklarına giderlerdi. Arabalarıyla bu kaynakların başına gelip yanlarında getirdikleri büyük damacanaları ve bidonları doldurarak haftalık, hatta aylık içme suyu ihtiyaçlarını karşılarlardı. Bu "kaynak suyu doldurma" kültürü 2005'te çok yaygındı ve hala devam etmektedir.

4. Tarihi Çeşmeler:

• Büyük şehirlerde, özellikle İstanbul, Bursa, Edirne gibi tarihi kentlerde bulunan Osmanlı döneminden kalma çeşmelerin bir kısmı belediyeler veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiş ve hala akmaktaydı. Halk bu çeşmeleri hem içme suyu hem de serinleme amaçlı kullanırdı.

5. Cami Şadırvanları ve Tuvaletleri:

• Camiler, her zaman halkın ücretsiz ve temiz suya ulaşabildiği en güvenilir mekanlar olmuştur. Abdest almak için kullanılan şadırvanların suyu genellikle içilebilir nitelikteydi ve halk buradan su ihtiyacını karşılardı.

Özetle, 2005 yılında hanelerin çoğunda ücretli şebeke suyu olmasına rağmen, halkın kültürel alışkanlıklar, suyun tadına verilen önem ve "hayrat" geleneği sayesinde kamusal alanda ücretsiz suya erişimi oldukça kolay ve yaygındı.