Rusya'nın yeni dostları: Taliban ve Kuzey Kore 'içeri', Azerbaycan ve Ermenistan 'dışarı'

Rusya'nın Taliban'ı Afganistan'ın iktidar hükümeti olarak tanıyan ilk ülke olmasıyla birlikte Moskova'nın geleneksel müttefikleriyle uzun süredir devam eden bağları kopmaya başladı. Moskova'nın eski ortakları kimler ve yeni müttefikleri kimler?

Büyük tepkilere yol açan bir adımla Rusya, Taliban'ı Afganistan'ın iktidar hükümeti olarak tanıyan dünyadaki ilk ülke oldu.

Rusya Dışişleri Bakanlığı perşembe günü yaptığı açıklamada, "Afganistan İslam Emirliği hükümetinin resmi olarak tanınmasının ülkelerimiz arasında çeşitli alanlarda verimli ikili iş birliğinin geliştirilmesine ivme kazandıracağına inanıyoruz" dedi.

İslamcı bir militan grup olan Taliban, ABD ve NATO güçlerinin çekilmesinin ardından Ağustos 2021'de Afganistan'ın kontrolünü ele geçirerek Batı destekli hükümeti devirdi.

Ne ABD ne de AB grubu resmen tanıdı ve Washington Taliban'ı hâlâ bir terör örgütü ya da daha spesifik olarak Özel Olarak Belirlenmiş Küresel Terörist (SDGT) olarak tanımlıyor.

Temmuz 2024'te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Taliban'ı "terörizmle mücadelede müttefik" olarak nitelendirdi. Rusya Devlet Başkanı daha önce de Taliban'dan "müttefik" olarak söz etmiş, Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise onları "aklı başında insanlar" olarak nitelendirmişti.

Moskova'nın yeni dostları

Moskova'nın 2022 başlarında Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana Kremlin, ekonomik ve askeri ortaklıklarını ilerletmek için Kuzey Kore ve İran da dahil olmak üzere totaliter rejimlerle giderek daha fazla iş birliği arayışına girdi.

İran, Kremlin ile bağlarını güçlendiren ilk ülkeler arasında yer aldı. Tahran, Rusya'ya binlerce Shahed saldırı uçağı teslim etti ve ardından ilgili teknolojik planları paylaşarak Moskova'nın kendi yerli üretim hatlarını kurmasını sağladı.

Bu insansız hava araçları şu anda Rus tesislerinde hızla artan miktarlarda üretiliyor ve Kremlin'in Ukrayna şehirlerine, altyapı tesislerine ve sivillere yönelik bombalama kampanyasında kilit bir rol oynuyor.

Ocak ayında Rusya ve İran, Vladimir Putin'in ikili ilişkilerde "gerçek bir atılım" olarak övdüğü Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması'nı imzaladı.

Ancak İsrail ve daha sonra ABD, İran hedeflerine karşı bir hava saldırısı kampanyası başlattığında Moskova müttefiki İran'ı desteklemeye gelmedi. Diplomatik jestlerden daha önemli bir şey sunmaya isteksizdi ya da sunamadı.

Putin, ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik hava saldırılarını, dördüncü yılına giren Ukrayna'ya karşı kendi kışkırtılmamış topyekûn savaşının ortasında, "hiçbir dayanağı ya da gerekçesi olmayan" "kışkırtılmamış saldırganlık" eylemleri olarak nitelendirdi.

Geçen yılın sonunda, İran'ın insansız hava araçları ve teknolojisi Rusya'yı Ukrayna'nın tamamını, hatta Moskova'nın 2014'ten beri ele geçirmeye çalıştığı Luhansk ve Donetsk bölgelerinin tamamını işgal etmeye yaklaştırmayınca, Kremlin başka bir müttefikini devreye soktu.

Bu kez destek teknoloji ya da teçhizatla değil, sahadaki botlarla geldi.

Kuzey Kore, Kiev'in Ağustos 2024'teki sürpriz saldırısının ardından Ukrayna güçlerini Rusya'nın Kursk bölgesinden çıkaramayan Rus birliklerine destek olmak için on binlerce asker gönderdi.

Batılı yetkililere göre geçen yıl sonbaharda Rusya'ya 11 bin asker gönderen Kuzey Kore'nin bu askerlerinden yaklaşık 4 bini konuşlanma sırasında öldü ya da yaralandı. Ancak Pyongyang'ın Moskova ile iş birliği o zamandan bu yana daha da güçlendi.

Kuzey Kore şimdi bu sayıyı üçe katlamaya ve Moskova birliklerini takviye etmek üzere 30 bin kadar asker daha göndermeye hazırlanıyor.

Ukraynalı bir istihbarat yetkilisine göre bu yeni birlikler önümüzdeki aylarda Rusya'ya ulaşabilir.

Euronews

Moskova'nın Eski Müttefikleri

Ukrayna'da batağa saplanan Rusya, eski Sovyet coğrafyasındaki etkisini de giderek kaybediyor. Bu anlamda en çarpıcı gelişme, Rusya'nın Güney Kafkasya bölgesinde onlarca yıldır sahip olduğu kaleyi kaybetmesi.

Eylül 2023'te Azerbaycan, Ermenistan ile on yıllardır süren ve Rusya'nın merkezi bir aktör olduğu çatışmanın ardından, yıldırım askeri harekatının ardından Karabağ bölgesinin tam kontrolünü geri aldı.

Neredeyse iki yıl sonra, Erivan ve Bakü bir barış anlaşması metni üzerinde anlaşarak ve yakın zamana kadar sonu görünmeyen kanlı bir çatışmanın ardından ilişkilerini normalleştirerek Rusya'dan uzakta tarih yazıyor.

Önlerindeki yol her iki ülke için de hâlâ zorlu olsa da, 1990'lardan bu yana çatışmada ipleri elinde tutan Rusya'yı değil, Türkiye'yi de içine alan bu yol artık açık görünüyor.

Moskova'nın hem Bakü hem de Erivan ile ilişkileri hiçbir zaman şimdiki kadar kötü olmamıştı.

Azerbaycan ve Rusya

Aralık 2024'te Azerbaycan Havayolları'na ait bir yolcu uçağı, Bakü'den Rusya'ya bağlı Çeçenistan Cumhuriyeti'nin bölgesel başkenti Grozni'ye giderken düştü.

Azerbaycanlı yetkililer uçağın yanlışlıkla Rus hava savunma sistemlerinden açılan ateşle vurulduğunu, ardından Kazakistan'ın batısına inmeye çalışırken düştüğünü ve uçaktaki 67 kişiden 38'inin öldüğünü söyledi.

Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'den "trajik bir olay" olarak nitelendirdiği olay için özür diledi ancak sorumluluğu kabul etmekten kaçındı. Aliyev Moskova'yı olayı "örtbas etmeye" çalışmakla eleştirdi ve sorumluların cezalandırılmasını istedi.

Ancak eski müttefikler arasındaki ilişkiler o günden bu yana daha da kötüleşti.

Mayıs ayında Aliyev, diğer eski Sovyet ülkelerinin liderleriyle birlikte Rusya'nın Moskova'daki Zafer Günü geçit törenine katılmayı reddetti. Aynı ayın ilerleyen günlerinde bir Ukrayna Dışişleri Bakanı Bakü'yü ziyaret ederek Kiev'le yakınlaşmanın bir işaretini verdi.

Geçtiğimiz hafta Rus polisinin Rusya'nın dördüncü büyük şehri Yekaterinburg'da onlarca yıl öncesine dayanan cinayetlerle ilgili bir soruşturmanın parçası olduğunu söylediği birkaç etnik Azerinin evine baskın düzenlemesiyle gerilim hızla tırmandı.

Baskınlarda Hüseyn ve Ziyaddin Safarov kardeşler hayatını kaybetti ve diğer bazı etnik Azerbaycanlılar da ciddi şekilde yaralandı.

Bakü, önce önceden planlanmış Rus resmi ziyaretlerini iptal ederek, Rusya'nın Bakü Büyükelçisini protesto için çağırarak ve ardından Rus kültürel etkinliklerini iptal ederek hızlı ve güçlü bir şekilde karşılık verdi.

Ancak tepkiler şu ana kadar Azerbaycanlı yetkililerin Rossiya Segodnya'nın sahibi olduğu ve Rus hükümeti tarafından işletilen Rusya'nın devlet haber ajansı Sputnik Azerbaycan'ın ofislerine baskın düzenlemesiyle doruğa ulaştı. Genel müdür ve genel yayın yönetmeni dört ay süreyle gözaltına alındı.

Aynı gün Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ukraynalı mevkidaşı ile Kremlin'i daha da kızdıran bir telefon görüşmesi yaptı.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, "Rusya'nın Azerbaycan vatandaşlarına zorbalık yaptığı ve Azerbaycan Cumhuriyeti'ni tehdit ettiği bir durumda" Bakü'ye destek verdiğini söyledi.

Kısa bir süre sonra bir Azeri haber kuruluşu, 2024 Aralık ayında AZAL 8243 sefer sayılı uçağa yönelik füze saldırısı emrini Rus ordusunun verdiğini öne süren bir ses kaydı yayınladı.

Azeri haber kuruluşu Minval, "o sırada kullanılan iletişim ekipmanındaki teknik eksikliklere" işaret eden "tanıklıklar, ses klipleri ve teknik ayrıntılar içeren ... isimsiz bir mektup" aldığını iddia ediyor. Haber kaynağı söz konusu mektubun ne zaman gönderildiği konusunda bilgi vermedi.

Kazadan üç gün sonra Aliyev ulusa sesleniş konuşmasında "uçağın Rusya tarafından düşürüldüğünü tam bir netlikle söyleyebiliriz (...) Bunun kasıtlı olarak yapıldığını söylemiyoruz ama yapıldı" dedi.

Ermenistan ve Rusya

Azerbaycan'ın 2023'te Karabağ'da başlattığı yıldırım harekatı, Suriye ve İran rejimlerinin öğrendiklerini Ermenistan'a da gösterdi: Rusya, müttefiklerinin ihtiyacı olduğunda onlara destek olmak için devreye girmiyor.

Askeri uzmanlar, Rusya'nın Şubat 2022'den bu yana tüm kaynaklarının ve birliklerinin Moskova'nın Ukrayna'yı tam ölçekli işgalinde bloke edilmesiyle bunu tam olarak yapamadığını da ekliyor.

Azerbaycan'ın operasyonundan birkaç hafta sonra Ermenistan, Erivan'ın Lahey'deki mahkemenin yargı yetkisine tabi olmasından altı ay önce, Mart 2023'te Ukrayna'dan yüzlerce veya daha fazla çocuğu yasa dışı olarak sınır dışı ettiği şüphesiyle Putin hakkında tutuklama emri çıkaran Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) tüzüğünü onayladı.

2024 yılında, daha önce benzeri görülmemiş bir gelişme olarak Ermenistan, Moskova'nın NATO'ya cevabı olan Kremlin liderliğindeki Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü'ne (CSTO) katılımını dondurdu.

Bir yıl sonra, 2025'in başlarında, Ermenistan parlamentosu Avrupa Birliği'ne katılma sürecini başlatmayı amaçlayan bir yasa tasarısını kabul etti. Bu, Moskova söz konusu olduğunda nihai olarak düşmanca bir adım.

Moskova eski müttefikiyle iş birliğini onarmaya çalışıyor. Lavrov 20 Mayıs'ta Erivan'ı ziyaret ederek Kremlin'in Ermenistan ile bağlarını sağlamlaştırma ve güçlendirme niyetinin sinyalini verdi.

Birkaç gün sonra AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas Ermenistan'ı ziyaret ederek Erivan'daki yetkililerle bir ortaklık anlaşması imzaladı.

Ermenistan Dışişleri Bakanlığı'na göre, taraflar sadece yeni ortaklık gündemine ilişkin müzakereleri tamamlamakla kalmadı, aynı zamanda - daha da önemli olabilecek - savunma ve güvenlik alanında "iş birliğini mevcut zorluklarla uyumlu hale getirmeyi amaçlayan" istişareler başlattı.

Ancak en önemli ziyaret Erivan'da değil, Türkiye'de gerçekleşti. Rusya Dışişleri Bakanı Erivan'dayken Ermenistan Başbakanı da İstanbul'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşüyordu.

Daha önce hayal bile edilemeyecek bir senaryo olarak görülen bu görüşmede Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Nikol Paşinyan, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin normalleşmesi için atılabilecek adımları ele aldı. Taraflar arasında resmi diplomatik ilişki bulunmuyor ve bu ziyaret Paşinyan'ın Türkiye'ye yaptığı ilk "çalışma ziyareti" oldu.

x (formerly twitter)

Nikol Pashinyan (@NikolPashinyan) on X

https://x.com/NikolPashinyan/status/1936109940332195961?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1936109940332195961%7Ctwgr%5Eb60dd2ed0288dd4b04791a4aecaa4d6829a0458f%7Ctwcon%5Es1_c10&ref_url=https%3A%2F%2Ftr.euronews.com%2F2025%2F07%2F05%2Frusyanin-yeni-dostlari-taliban-ve-kuzey-kore-iceri-azerbaycan-ve-ermenistan-disari

Ermenistan, ülkenin izolasyonunu hafifletmeye yardımcı olacak Türkiye ile ortak sınırının yeniden açılmasını istiyor. Azerbaycan'ın yakın müttefiki olan Türkiye, Karabağ sorunu nedeniyle Bakü ile dayanışma göstermek amacıyla 1993 yılında Ermenistan ile olan sınırını kapatmıştı.

Azerbaycan ve Rusya arasındaki gerginliğin tırmanmasıyla birlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ermenistan'ın Azerbaycan'la barış çabalarını destekleyeceğini söyledi.

Bu açıklamanın ve diplomatik dengelerin sadece Güney Kafkasya bölgesinde değil, Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline kadar uzanacak olası yansımalarıyla birlikte, ötesinde nasıl değiştiğini gösteren bu görüntünün önemini abartmak zor görülüyor.

Euronews

Ne müttefiği? Azerbaycan, ermenistan anca uydu devlet olur. Yön değiştirirlerse yola getirilmeleri rusyanın tokadına bakar. Ermenistan, gürcistan bu tokadı yedi. Azerbaycan da yer. O zaman iktidarda aliyev diye bir aile kalmaz. Rusyanın arka bahçesidir türkiye karışamaz. Karışayım dese birşey elde edemez.

azerbaycanı o kadar medeni yapan sovyet sistemiydi.

aliev'e ingilizler baskı yaptı. o yüzden döndüler. aliev'in kızlarının 90 civarı taşınmazı var ingiltere'de. bir çok yatırımları da cabası. rus oligarklara yaptıklarını, aliev'e yapacaklardı. aliev de mecbur ingilizlere yanladı. olan biten bundan ibaret.

konu açan da garip şekilde batılı kaynaklardan sallayıp sallayıp duruyor. afgan arkadaş söylemişti, ocak ayında amerika, taliban'a yüzmilyonlarca dolar yardım göndermiş. bir çok silah'ı orada taliban palazlansın diye bırakan da amerika :D

ama bizim libo solcu - sağcıya göre ki kendi iddasıdır; amerika terörist gurup olarak tanıyormuş? :)))))))))))))))))))