|
Pert olmuş bir aracın değerini araştırınca insanın kafası ister istemez karışıyor. Bir tarafta aracın kazadan önceki piyasa değeri var. Bir tarafta sigorta şirketinin veya eksperin konuştuğu rayiç bedel var. Bir tarafta aracın hasarlı haliyle piyasada gerçekten alabileceği teklif var. Bunların üçünü aynı rakam sanmak bence konudaki en büyük yanılgılardan biri. Ben biraz araştırınca özellikle “pert araç rayicin yüzde 30'u eder”, “yüzde 40'ı eder” gibi ezbere hesapların her araçta çalışmadığını fark ettim. Çünkü iki aracın kazadan önceki piyasa değeri aynı olsa bile kazadan sonraki ekonomik değeri tamamen farklı olabiliyor. Örneğin ikisi de sağlamken 1.500.000 TL değerinde iki araç düşünelim. Birinin arkası hasarlı olsun. Motor ve şanzıman sağlam, airbagler açmamış, araç kendi yürüyebiliyor. Diğerinin ön tarafı ağır hasarlı olsun. Airbagler açık, soğutma sistemi zarar görmüş, ön takım dağılmış ve araç hareket edemiyor. İkisinin kaza öncesindeki rayici aynı diye kazadan sonraki fiyatının da aynı olması mümkün değil. Bu yüzden ilk bakılması gereken konu bana göre pert araç değerleme mantığı. Burada yalnızca hasar tutarına değil; marka-model, model yılı, kilometre, paket ve donanım, hasarın hangi bölgede olduğu, motor ve şanzımanın durumu, airbagler, elektronik sistemler, eksik parçalar, aracın yürüyüp yürümemesi ve hatta aracın bulunduğu konuma kadar birçok şey birlikte değerlendiriliyor. Rayiç bedel ile pert aracın bugünkü değeri aynı şey değil Bence ikinci karışıklık burada başlıyor. “Aracımın rayici 1.500.000 TL ise pert aracım da bunun belli bir yüzdesi olmalı” diye düşünmek çok doğal. Ancak rayiç başka bir soruya cevap veriyor. Rayiç esas olarak aracın belirli bir tarihte, hasarsız veya hasar öncesindeki piyasa değerini anlamaya çalışıyor. Bu nedenle önce pert araç rayiç bedeli nedir, nasıl belirlenir kısmını ayırmak gerekiyor. Aynı marka-model olması bile tek başına yeterli değil. Model yılı, paket, kilometre, donanım, geçmiş hasarlar ve piyasa koşulları rayici değiştirebiliyor. Üstelik internette gördüğümüz ilan fiyatlarının tamamını gerçek satış fiyatı kabul etmek de yanlış. İnsanların aracını ilana hangi fiyattan koyduğu ile gerçekten hangi rakama sattığı farklı şeyler. Peki pert olmuş araç gerçekten ne kadar eder? Araç sahibinin asıl merak ettiği zaten bu. Sigorta terminolojisi bir yana: “Ben bu arabayı bugün mevcut haliyle satsam kaç para eder?” Burada rayiçten farklı bir hesap başlıyor. Aracın sağlam piyasa değeri başlangıç noktalarından biri olabilir ama ardından kazadan sonra geriye kalan ekonomik değer hesaplanıyor. Özellikle hasarın nerede olduğu bence toplam hasar rakamından bile daha önemli olabiliyor. 300 bin liralık kaporta, far ve tampon hasarı ile 300 bin liralık motor, şanzıman veya şasi hasarını aynı şekilde değerlendirmek mümkün değil. Bu ayrımı daha detaylı görmek isteyenler için pert aracım ne kadar eder sayfasında fiyatı etkileyen kriterler ayrı ayrı anlatılmış. Benim buradan çıkardığım sonuç şu: Pert araç için tek bir hesap makinesi mantığı pek mümkün değil. Aracı görmeden; “Rayicin %35'i” “Rayicin yarısı” gibi kesin rakam söyleyenlere de biraz temkinli yaklaşmak gerekiyor. Pert kaydı da ayrıca önemli Bir başka konu ise aracın üzerindeki kayıt. Halk arasında pert, ağır hasar, ağır hasar kaydı gibi kavramlar bazen birbirinin yerine kullanılıyor. Fakat araç satın alırken veya satarken kayıt tarafının ne söylediğini doğru anlamak gerekiyor. Çünkü aracın geçmişindeki kaydın ne olduğunu bilmeden sadece bugünkü fotoğraflarına bakmak yeterli değil. Bu konuda pert kaydı nedir şeklinde ayrı bir açıklama hazırlanmış. Ben olsam araç satmadan önce hem elimdeki sigorta/eksper belgelerini hem de aracın geçmiş kayıtlarını toparlardım. Çünkü alıcıya ne kadar net bilgi verirseniz teklif de o kadar karşılaştırılabilir hale geliyor. Sigorta şirketinin belirlediği rakam ile alıcının vereceği para neden farklı? Burası da bence önemli. Sigorta dosyasında konuşulan değer ile hasarlı aracı satın alacak bir kişinin verdiği teklif aynı amaçla hesaplanmıyor. Sigorta tarafında poliçe, eksper, hasar durumu, rayiç ve dosyanın kendi şartları bulunuyor. Ticari alıcı ise önündeki hasarlı aracın bugünkü durumuna bakıyor: Aracı ne kadara onarabilir? Hangi parçalar sağlam? Hangileri eksik? Motor-şanzıman ne durumda? Taşıma maliyeti nedir? Araçta ne kadar belirsizlik var? Bu nedenle sigorta dosyasını yaşayanlar için sigorta ve pert süreci ile doğrudan satış değerlemesini birbirinden ayırmak gerekiyor. Bana göre araç sahiplerinin yaşadığı tartışmaların önemli kısmı da buradan çıkıyor. “Sigorta aracımı şu kadar kabul etti, siz neden başka rakam veriyorsunuz?” Çünkü aslında iki rakam farklı şeyleri ölçüyor olabilir. Sağlıklı teklif almak için karşı tarafa ne göndermek gerekir? Bu işin en pratik kısmı da burada. “Aracım pert, kaç para verirsiniz?” diye tek cümle yazıldığında alıcının sağlıklı fiyat vermesi zor. Ben teklif isteyecek olsam şunları baştan gönderirdim: Aracın marka-modeli ve yılı. Kilometresi. Paketi. Hasarın dört bir taraftan net fotoğrafları. Motor bölümü. Airbaglerin durumu. Motor çalışıyor mu? Şanzıman ne durumda? Araç hareket edebiliyor mu? Eksik veya sökülmüş parça var mı? Araç hangi şehirde? Böyle bir bilgi paketiyle pert araç için teklif almak ile sadece birkaç fotoğraf gönderip fiyat sormak arasında ciddi fark olacağını düşünüyorum. Çünkü belirsizlik azaldıkça alıcı da kendi risk payını daha doğru hesaplayabilir. Hatta birkaç farklı yerden teklif alınacaksa hepsine aynı fotoğrafları ve aynı bilgileri göndermek lazım. Yoksa biri motorun sağlam olduğunu biliyor, diğeri bilmiyor; sonra iki rakamı karşılaştırmaya çalışıyoruz. En yüksek teklif her zaman en iyi teklif mi? Bence değil. Örneğin; Birisi 600 bin TL söylüyor ama aracı gördüğünde tekrar fiyat konuşacağını söylüyor. Diğeri 575 bin TL net teklif veriyor, çekiciyi organize ediyor ve noter/ödeme şartlarını baştan açıklıyor. Kağıt üzerinde ilk teklif daha yüksek. Ama sonuçta elinize geçecek rakam açısından hangisinin daha iyi olduğu işlemin sonunda belli oluyor. Bu nedenle pert aracı satarken teklifin yanında şu soruların da cevabını almak gerekiyor: Fiyat net mi? Aracın başında yeniden pazarlık yapılacak mı? Çekiciyi kim karşılıyor? Ödeme ne zaman yapılacak? Noter işlemi nasıl olacak? Herhangi bir ek masraf var mı? Araç yürümüyorsa kim teslim alacak? Zaten pert araç satmak kısmında işin değerlemeden sonraki noter, ödeme ve çekici tarafı ayrıca anlatılmış. Benim bütün bunlardan çıkardığım özet şu: Rayiç bedel ≠ sigorta dosyasındaki rakam ≠ pert aracın mevcut haliyle satış teklifi. Birbirleriyle ilişkili olabilirler ama aynı kavram değiller. Pert olmuş bir aracın bugünkü değerini öğrenmek için önce sağlam emsalini bilmek, sonra hasarı ve sağlam kalan ekonomik değeri incelemek, en sonunda da gerçek piyasadan karşılaştırılabilir teklifler almak gerekiyor. Forumda daha önce pert araç veya ağır hasarlı araç satmış arkadaşlar varsa özellikle şunu merak ediyorum: Sizde sigorta şirketinin hesapladığı değer ile aracı mevcut haliyle satarken aldığınız teklifler arasında ciddi fark olmuş muydu? Bir de alıcıların araç başında ilk söyledikleri fiyatı düşürmesiyle karşılaşan oldu mu? |
|
_____________________________
|




Yeni Kayıt

1 Mobil
Konudaki Resimler






