DonanımHaber'de AraYENİ GELİŞMİŞ ARAMA
ForumBu Bölümde Ara
ARAÇLARDA BULUNAN SENSÖRLER NE İŞE YARAR?
36
Cevap
5
Favori
57.530
Tıklama
Tüm Forumlar >> Motorlu Araçlar Dünyası >> Otomobil Yardım ve Sigorta işlemleri >> ARAÇLARDA BULUNAN SENSÖRLER NE İŞE YARAR?
Sayfaya Git:
Sayfa: 1
Giriş
Mesaj
    • Binbaşı
      1256 Mesaj
      11 Şubat 2007 15:20:02
      Umarım bu bilgiler faydalı olur.

      1. SENSÖRLER

      1.1. Isı Sensörleri

      1.2. Dış Etkileşimli (Extrinsic )Fiber Optik Sensörleri

      1.2.1. Dış Etkileşimli (Extrinsic ) Fiber Optik Sensörlerin Uygulama bazı alanları,

      1.3. İç Etkileşimli(Intrinsic ) Fiber Optik Sensörleri

      1.3.1. İç Etkileşimli (İntrinsic ) Fiber Optik Sensörlerin uygulama bazı alanları

      1.4. Sensörlerin Dezavantajları

      1.5. Sensörlerin Avantajları

      2- OTOMOBİL MOTORLARINDA BULUNAN SENSÖRLER

      2.1. Gaz Kelebeği Konum (TP) Sensörü

      2.2. Manifold Mutlak Basınç (MAP) Sensörü

      2.3. Motor Soğutma Suyu Sıcaklık ( ECT) Sensörü

      2.4. Eksantrik Mili Pozisyon (CMP) Sensörü

      2.5. Krank Mili Pozisyon (CKP) Sensörü

      2.6. Araç Hız (VVS) Sensörü

      2.7. Vuruntu (KS) Sensörü

      2.8. MAP/ IAT Sensörü

      2.9. Yüksek Rakım Dengeleme (HAC) Sensör

      2.10. Silindir Kapağı Sıcaklık (CHT) Sensörü

      2.11. Yağ Basınç Sensörü

      3- OTOMOBİL GÜÇ, AKTARMA SİSTEMİ SENSÖRLERİ (OTOMATİK VİTES)

      3.1. Yağ Basınç Sensörü

      3.2. Türbin Mili Devir (TSS) Sensörü

      3.3. Şanzıman Çıkış Mili (DSS) Sensörü

      3.4. Vites Kolu Konum (TR) Sensörü

      3.5. Yağ Sıcaklık Sensörü

      4- OTOMOBİL FREN SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER(ABS, EMB)

      4.1 ABS Fren Sisteminde Kullanılan Sensörler (? )

      4.1.1 Pedal Hareket Mesafesi Sensörü

      4.2 Elektro Mekanik Fren (EMB) Sisteminde Kullanılan Sensörler

      5- OTOMOBİL YAKIT SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER

      5.1. Hava Akış (MAF) Sensörü

      5.2. Emme Havası Sıcaklık (IAT) Sensörü

      5.3. Fakir Karışım Sensörü

      5.4. Yakıt Sıcaklık Sensörü

      5.5. Turbo Şarj Basınç Sensörü

      5.6. Mutlak Basınç Sensörü

      6- OTOMOBİL EGZOZ SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER

      6.1. Oksijen Sensörü (HO2 S için)

      6.2. Isıtılmış Oksijen Sensörü (O2 ) için

      6.3. Egzoz Geri Basınç Bildirim (DPFE) Sensörü

      6.4. EGR Valfı Konum Sensörü

      6.5. Elektronik Basınç (EPT) Sensörü

      6.6. EGR Isı (EGRT) Sensörü

      7- OTOMOBİLLERDE KULLANILAN DİĞER SENSÖRLER

      7.1. Kick- Down Sensörü

      7.2. Stop Lambası Sensörü

      7.3. Hidrolik Direksiyon Sensörü

      7.4 Süspansiyon Yükseklik Sensörü

      7.5. Direksiyon Açı Sensörü

      7.6. İnfrared Lazer Sensörü

      7.7. Debriyaj Sensörü (Anahtarı)

      7.8. Darbe Sensörü

      7.9. Hava Yastığı Sensörleri

      7.9.1. Yan Algılayıcılar (Sensörler)

      7.9.2. Çarpma Algılayıcıları (Sensörleri)

      7.10. Yakıt Kontrol Anahtarı


      BÖLÜM 3-GÜÇ AKTARMA SİSTEMİ SENSÖRLER
      (OTOMATİK VİTESTEKİ SENSÖRLER)

      3.1. Yağ Basınç Sensörü

      Sensör, şanzıman karteri üzerine yerleştirilmiştir. Sensör, şanzıman elektronik beynine (ECU) ana hidrolik

      hattı basıncı hakkında bilgi gönderir. Gönderilen bu sinyal ile ECU; ana basınç hattı basınç değerini

      ayarlayarak düzen sokar. Bu basınç ayarı, ana basınç ayarlama elektro vanası aracılığı ile yapılır.

      Sensör , ana basınç karşısında şekil alan , karşılıklı iki ölçme kamı ile donatılmıştır. Sensör 0 ve 5 volt

      arasında bir gerilim üretir. Besleme gerilimi :5 V’tur.

      Şekil 3.1.a. Yağ basınç sensörünün yeri (Otomatik vites)

      3.2. Türbin Mili Devri Sensörü (TSS)

      Türbin mili devri (TSS) sensörü vites kutusu giriş mili üzerinde vites kutusu gövdesine yerleştirilmiştir.

      Giriş hızı (türbin mili devri) sensörü bir manyetik çekirdek ve bir bobinden oluşur. ECU’ya gönderilen bilgi,

      şanzıman giriş mili dönme hızına göre değişiklik kazanan bir alternatif akımdır. Bu alternatif akımın besleme

      gerilimi 12 volttur.

      TSS sensörünün gönderdiği bilgiyi ECU şu işlevler için kullanılır: Vites işlemlerinin kumandası, tork

      dönüştürücüsü kavraması kaçırması kontrolü ve belirsizlik kontrolü için kullanılır.

      Şekil 3.2.a. TSS sensörünün yeri

      3.3. Şanzıman Çıkış Mili Sensörü (OSS)

      Çıkış mili devri (OSS) sensörü vites kutusunun diferansiyel içindeki rotor üzerine gelen kısmına

      yerleştirilmiştir.

      OSS sensörü, ana hızını, diferansiyel üzerine yerleştirilmiş rotor (tahrik pinyonu) aracılığı ile ölçen endüktif

      bir sensördür.

      Şanzıman elektronik beynine (ECU) iletilen bilgi, şanzıman çıkış mili dönme hızına göre değişiklik kazanan bir

      alternatif akımdır.

      Bu değişiklik rotorun dişlerinin manyetik çekirdeğe yaklaşıp uzaklaşmasına göre değişen bir alan oluşturur.

      Bu alan değişimine göre bobin bir sinyal üreterek ECU’ya gönderir. OSS sensörünün besleme gerilimi 12V’tur.

      ECU bu sinyalleri şu amaçlar için de kullanır: Vites değişim işlemlerinin zamanlamasının belirlenmesi, ECU’ya

      araç hızı ile ilgili giriş sinyali sağlanması, vites değiştirme süresinin ayarlanmasında ve belirsizlik kontrolünün

      yapılmasında.

      Şekil 3.3.a. OSS sensörünün yeri

      3.4. Vites Kolu Konum Sensörü

      Vites kolu konum sensörü (TR) vites kutusunun vites milinin üzerine gelen kısmına yerleştirilmiştir[9].

      Vites milinin vites kolu kablosu aracılığı ile hareket ettirilmesi durumunda;TR algılayıcısı içinde yer alan

      sürgülü kontaklar yer değiştirir. Vites kolu “P” ve “N” konumunda ilk hareket sırasında marş motoruna akım

      sağlanması amacıyla farklı kontaklar söz konusu olmaktadır.

      TR algılayıcısı sinyalleri, aşağıdaki amaçlarla kullanılır:

      - Vites kolu konumunun belirlenmesi,

      - Vites kolunun “R” konumuna getirilmesi durumunda, geri vites lambasının devreye alınması,

      - Vites kolunun “P” ve “N” konumuna getirilmesi durumunda, marş motoruna akım verilmesi.


      Şekil 3.4.a. TR sensörünün yeri

      3.5. Yağ Sıcaklığı Sensörü

      Yağ sıcaklık sensörü, hidrolik bloğu içerisine yerleştirilmiştir.

      Sıcaklık sensörü bir eksi sıcaklık katsayılı dirence sahiptir. Sıcaklık arttıkça sıcaklık sensörünün direnci düşer.

      Sensörün gönderdiği bilgi ECU’nun şunları düzenlemesini sağlar:

      - Ana hidrolik hattı basıncını düzenler,

      - Hava sıcaklığının yüksek olduğu durumlarda şanzımana uygun bir çalışma sağlar.

      Şekil 3.5.a. Yağ sıcaklık sensörünün yeri

      BÖLÜM 4 - FREN SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER (ABS, EMB)

      4.1. ABS Fren Sisteminde Kullanılan Hız Sensörleri

      Hız sensörü değişken , manyetik duyarlılık esasına göre çalışır. Bu prensipte silindirik bir daimi mıknatıs

      üzerine sarılmış bobin bulunmakta ve tekerlek göbeği taşıyıcısı, aks muhafazası veya fren tavlası üzerine

      monte edilebilmektedir. Ürettiği manyetik olan sönen bir çember şeklindeki uyarıcıya etki eder. Uyarıcı,

      üzerine çıkıntılı kanallar açılmış bir halka veya dişli şeklinde çentikler açılmış bir çember olabilir ve dönen

      tekerlekler poryası üzerine veya şaftta monte edilebilir. Uyarıcı çevresine açılmış yarık veya kanallar,

      tekerlek devrine göre belirli bir sinyal frekansının elektronik kontrol ünitesine iletilmesini sağlar.

      Tekerlekler ve uyarıcı dönerken uyarıcı üzerindeki dişli çıkıntı ve girintileri veya manyetik alanından

      geçerken , daimi mıknatıs ve girintileri veya manyetik alanından geçerken, daimi mıknatıs üzerinde sarılı

      bobin , uyarıcının dönüşü ile değişen manyetik olan yoğunluğunu algılar ve üzerinde , frekansı tekerlek devri

      ile orantılı olan değişken voltajlı gerilim indüklenir. Bu gerilim frenlemeye bağlı kalmaksızın tekerlekler

      döndükçe kontrol ünitesine iletilir. Hız sensörü ile ölçülen tekerlek hızı,ECU için yavaşlama veya hızlanma

      durumunu gösteren sinyaller sağlar.

      ECU’nun toplayıp işlediği her bir tekerlek için hız sensörü ile ölçülen tekerlek hızı ECU için yavaşlama veya

      hızlanma durumunu gösteren sinyaller sağlar. ECU’nun toplayıp işlediği her bir tekerlek için hız sensörü

      sinyalleri, yaklaşık araç hızına eşit olan tek referans hızı gösterir. Referans hızı ile her bir tekerleğin hızı

      arasındaki farklılık yol tekerlek kayma sinyalini verir. Yani tekerleğin kilitlenmeye eğilimini gösterir[36].

      Şekil 4.1.a. ABS manyetik hız sensörü ve uyarıcı

      Tek tekerlek (arka), küçük/ büyük aks ve çift tekerlekli tipler için farklı tekerlek sensörleri kullanılır.

      Şekil 4.1.b. Hız sensörü çeşitleri

      Şekil 4.1.c. Hız sensörünün yeri (Ön tekerlekte)

      Şekil 4.1.d. Hız sensörünün yeri (Arka tekerde)

      4.1.1. Pedal Hareket Mesafesi Sensörü

      Kontrollü frenin başlangıcında pedal hareket mesafesi sensörü, ABS modülünde fren pedalının o andaki

      pozisyonunu bildirir.

      Pedal hareket mesafesi sensörünün , anti- blokaj modülasyonu üzerinde hiçbir etkisi yoktur. Yalnızca

      kontrollü fren sırasında rahat bir pedal hissi sağlamak için konulmuş ilave bir parçadır.

      Şekil 4.1.1.a. Pedal Hareket Mesafesi sensörünün yeri.

      4.2. Elektro Mekanik Fren (EMB) Sisteminde Kullanılan Sensörler

      Bu sistemde hidrolikten tamamen vazgeçilmiştir.

      Fren pedalından gelecek olan algılama sistemi hardware (bilgisayar) bölümüne aktarılıyor ve sensörlere

      gönderilen sinyallerle lastiklerdeki elektro motorlar sayesinde frenleme yapılıyor.

      Bu fren sisteminde de ABS ‘de bulunan sensörler bulunmaktadır. Çalışmaları ABS’deki sensörlerle aynıdır.


      BÖLÜM 5- YAKIT SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER

      5.1. Hava Akış (MAF) Sensörü

      MAF sensörü, hava filtresi yuvası ve hava giriş borusu gaz kelebeği gövdesi bağlantısı arasında yer

      almaktadır.

      Bu bir sıcak film tipi hava akış sensörüdür. MAF sensörü bir sıcak film sensörü, yuvası, ölçüm borusundan

      meydana gelir.

      Hava akış oranı sıcak film ucundan aktarılan sıcaklığın tespit edilmesi ile ölçülür ve hava akım oranındaki

      değişiklik sıcak film ucu düzeyinden hava akımına aktarılan sıcaklıkta değişikliklere sebep olur.

      Bu değişiklikler sıcak film ucunun sıcaklığının değişmesine ve direncinin değişmesine sebep olur.

      Bu değişen dirençle ECU’ya sinyal gönderir ve havanın akış miktarına göre, yakıt oranı ayarlanır.

      Şekil 5.1.a. MAF sensörünün Yeri

      5.2. Emme Havası Sıcaklık (IAT) Sensörü

      Emme havası sıcaklık (IAT) sensörü, hava emme hortumunun içerisindedir.

      Bazı araçlarda ise MAF sensörü gövdesi içine yerleştirilmiştir.

      Şekil 5.2.a. IAT sensörünün hava emme hortumundaki yeri

      Şekil 5.2.b. IAT sensörünün MAF sensöründeki yeri

      IAT sensörü, negatif sıcaklık katsayılı (NTC) bir ısıya duyarlı rezistansıdır.

      Sıcaklık arttıkça, IAT sensörünün direnci azalır. ECU’dan 5 Voltluk bir voltaj alır.

      Hava sıcaklık değeri azaldığı zaman yoğunluğu artar, enjeksiyon beyni(ECU) hava /yakıt oranını düzeltmek

      için yakıt miktarını artırır. ECU’nun IAT sensöründen aldığı bilgi yardımı ile, birim hacimde bulunan hava

      miktarı ECU tarafından hesap edilir ve yakıt püskürtme miktarı ayarlanır.

      Ayrıca IAT sensörünün çalışma aralığı yalnızca soğuk motorla çalıştırma ve motor ısınma aşamasıyla sınırlı

      değildir. IAT sensörünün sağladığı voltaj ECU tarafından MAP sensörünün düzeltmesi olarak gereklidir. Bu

      şekilde farklı hava sıcaklıkları ve farklı silindir şarj dereceleri (silindirlerle farklı oranlarda hava/ yakıt

      alınması) dengelenebilir.

      Sonuç olarak ECU voltaj değişimlerini değerlendirerek emme havası sıcaklığı hakkında bilgi eder.

      Şekil 5.2.c. IAT sensörünün iç yapısı

      IAT sensörünün elektriksel özellikleri şöyledir:

      - 20 0C’de direnç = 6250 ohm

      - 80 0C’de direnç = 600 ohm

      5.3. Fakir Karışım Sensörü

      Fakir karışım sensörünün yapısı, zirkon di oksit elemanlı tip oksijen sensörü ile temelde aynıdır, ancak

      kullanımı farklıdır.

      Şekil 5.3.a. Fakir Karışım Sensörünün Yapısı

      Zirkon di oksit elemanlı fakir karışım sensörü, sıcaklık yükseldiği zaman (6500 C veya daha fazla ) zirkon di

      oksit elemana bir voltaj tatbik edilerek, sonuçta egzoz gazı içindeki oksijen konsantrasyonu ile doğru orantılı

      olarak bir akımın geçmesi sağlanmış olur.

      Bir başka deyişle, hava/ yakıt karışımı zengin olduğu zaman egzoz gazı içinde oksijen olmayacaktır,

      dolayısıyla zirkon di oksit elemanın içinden hiçbir akım geçişi olmayacaktır. Hava- yakıt karışımı fakir olduğu

      zaman, egzoz gazı içinde çok fazla oksijen gazı bulunacak ve zirkon di oksit elemanının içinden akan akım

      miktarı yüksek olacaktır.

      Fakir karışım sensörü, hava- yakıt oranını belli bir aralıkta tutması temin eder, böylece sürüş kabiliyetinin

      yanı sıra yakıt ekonomisi de sağlar.

      Yukarda görüldüğü üzere, sensör içinde zirkon di oksit elemanının sıcaklığını artıran bir de ısıtıcı vardır. Isıtıcı

      aynı oksijen sensöründe olduğu gibi kumanda edilir.

      5.4. Yakıt Sıcaklık Sensörü

      Yakıt galerisi ile basınç regülatörü arasına konulmuştur. Bu sensör, bir moladan sonra motor sıcakken

      çalıştırıldığı zaman yakıt galerisinin sıcaklığı preset (standart) seviyesinin ötesine çıkarsa açılan bimetal bir

      disk içerir.

      Sıcaklık sensörü , yakıt galerisi sıcaklığı standart seviyenin altına düşerse devreyi keser.

      Şekil 5.4.a. Yakıt Sıcaklık sensörünün yeri.

      Motor sıcakken çalıştırıldığı zaman , sıcaklık sensörü ECU’ya bir topraklama sinyali gönderir. Bu sinyalle ve

      diğer sensörlerden (örneğin; IAT, krank mili konum sensörü, soğutma suyu sıcaklık sensörü) gelen

      sinyallerle birlikte ECU, yakıt enjektörlerinin açılış zamanını belirler ve dolayısıyla motorun sıcakken

      çalıştırma karakteristiklerini optimize eder.

      Sıcaklık sensörü galerideki yakıtla doğrudan temas kurmaz. Yakıt sıcaklığı galerideki bir ara plakayla ölçülür.

      Şekil 5.4.b. Ara Plakanın Yeri

      5.5. Turboşarj Basınç Sensörü

      Turboşarj basınç sensörü turboşarj basıncını (emme manifoldu basıncı)tespit eder. Yapısı ve çalışması

      manifold mutlak basınç sensörü ile aynıdır.

      Eğer turboşarj basıncı anormal bir şekilde yükselirse, motor ECU’su motoru korumak için yakıt göndermeyi

      keser.

      Şekil 5.5.a. Turboşarj Basınç sensörünün yapısı

      5.6. Mutlak Basınç Sensörü

      Kontak açıkken atmosfer basıncını, motor çalıştıktan sonra ise emme manifoldu basınç veya vakumunu

      ölçerek ECU’ya elektriksel olarak bildiren bir elemandır.

      ECU’ya gelen bu bilgi ile ,ECU emilen hava miktarını algılar, buna göre enjektörün açılma süresini ayarlar.

      Sensörün içinde basınca göre direnci değişen bir eleman (load- cell) bulunmaktadır. Bu direnç sabit hava kabı

      üzerine yerleştirilmiştir. Manifolddaki vakum değiştikçe direncin değeri değişir, bu direnç değişime göre beyin

      (ECU) manifold vakumunu algılar.

      Sensöre (5 V ile 0V) enerji beslemesi ECU tarafından yapılır. ECU’ya ise 0 –4.75 V arasında değişen gerilim

      bilgisi gelir. ECU manifold vakumunu gerilim cinsinden değerlendirir. ECU tarafından algılanan bu voltaj

      değerine göre enjektörlerin açık kalma süresi ayarlanır.

      Mutlak basınç sensörünün yaptığı bir diğer görev ise ; kontak ilk açıldığı anda emme manifoldundaki basınç,

      atmosfer basıncına eşit olduğu için bu andaki basınç bilgisi, enjeksiyon beyni tarafından hafızaya referans

      bilgi olarak alınır. Motor çalıştığı zaman bu bilgiye göre çalışma düzenlenir.

      Araç seyir halinde iken rakım farklılığı olursa ,gaz pedalına bir defa tam basılırsa , değişmiş olan rakım farkı

      mutlak basınç sensörü tarafından ECU’ya bildirilir ve yeniden ateşleme avansı ve yakıt püskürtme

      düzenlemesi yapılır.

      Şekil 5.6.a. Mutlak Basınç sensörünün görünüşü

      Gerilim iletimi şu şekildedir:

      Turbo araçlarda normal çalışma anında manifold vakumu 0 – 950 mbar arasında iken 0 – 2.5 V arasında

      değişen bir gerilim ECU’ya iletilir.

      Turbo türbinin aşırı besleme anında manifold basıncı 1000- 1950 mbar arasında 2.5 – 4.75 V arasında bir

      gerilim ECU’ya iletilir.

      6.1. Oksijen Sensörü (HO2 S) için

      Oksijen sensörü katalitik konvertörden önce egzoz manifolduna mümkün olduğu kadar yakın bir yere monte

      edilmiştir.

      Bu sensör egzoz gazındaki artık karışım oranını ölçer. Bu oran motora yanma için gönderilen yakıt- hava

      karışım oranına ait ölçü olarak oksijen payının oluşmasını mümkün kılar.

      Sensörün bu oksijen miktarına bağlı olarak gönderdiği sinyale göre ECU karışımın zengin veya fakir olduğuna

      karar verir. Böylece enjektörlerin açık kalma sürelerini ayarlar.

      Karışım oranının kontrolü her saniye yapılır ve egzoz gazlarının iyi şekilde yanmış olarak atılmasını ve

      katalizöre gelen gazların içinde yanmamış gaz oranının en düşük seviyede olmasını sağlar.

      Şekil 6.1. a. Oksijen sensörü yapısı

      Sensörün içerisinde bulunan zirkonyum dioksit (ZrO2 – seramik madde) çok ince mikro delikli, platinyum

      tabakasıyla kaplıdır. Dış kısmı egzoz gazına maruz olan sensörün iç kısmı atmosfere doğru havalandırılmış

      olup bilgisayara bir kablo ile bağlıdır. Bu farklı ortamlarda bulunan (egzoz gazı elektrodu ve dış hava

      elektrodu) elektrotlar gerilim üretirler.

      Sadece kurşunsuz benzinle kullanılabilen sensör aslında galvanik bir pildir. ZrO2 elektrolit olarak görev

      yapmaktadır ve elektrotlar platinyum tabaklarından yapılmışlardır. ZrO2, 300 0C’ye ulaştığında elektriksel

      olarak iletken hale gelmekte ve oksijenin negatif yüklü iyonlarını çekmeye başlamaktadır. Bu iyonlar

      platinyuma iç ve dış yüzeylerinde toplanmaktadır.

      Havada, egzozdakinden daha çok oksijen bulunmaktadır. Bu nedenle, iç kısımdaki elektrodun dışarıdaki

      elektroda oranla daha fazla sayıda iyona sahip olması voltaj potansiyelini etkilemektedir.

      Egzoz gazındaki oksijen konsantrasyonu dış elektrottaki iyon sayısını ve buna bağlı olarak voltaj miktarını

      belirlemektedir.

      Delik büyüklükleri ısıya (2500C) bağlıdır. Sensör ısınınca yüzeyde bulunan toplama maddesinin gözenekleri

      büyür. Egzozda iyonlaşan gazlar büyüyen gözeneklerden geçer egzoz gazı elektrodu ile temas eder. Sensör

      elektrotlarının birisi egzoz gazı içindeki maddelerle temas ederken, diğer elektrod dış hava ile temas ettiği ve

      elektrotların birer yüzeyleri de birbiri ile temas ettiği için gerilim üretilir.

      Üretilen voltaj her zaman küçük olup 1.3 voltu (1300mV) geçmemektedir. Tipik çalışma aralığı ise 100–900

      mV arasındadır. Bu miktar bilgisayarın anlayabilmesi için yeterlidir.

      Eğer üretilen gerilim 450 mV’tan büyük ise karışım zengin, küçük ise karışım fakir anlamındadır. Bu sonuçlar

      doğrultusunda beyin enjektör açılma zamanını ayarlar ve ideal karışım oranını tutturmaya çalışır. Böylece

      atılan çiğ gaz miktarı en aza indirgenir. Geriye kalan çiğ gazlar ise katalizör yardımıyla ikinci bir kimyasal

      yanmaya tabi tutularak dışarıya atılacak çiğ gaz miktarı sıfıra yakın değere gelir. Her saniye ECU ile oksijen

      sensörü arasında bilgi alış-verişi devam eder.

      Şekil 6.1.b. Oksijen sensörünün ürettiği gerilimin yakıt/ hava oranına (λ) göre değişimi.

      Sensör düşük bir voltaj düzeyi (200mV’dan az) sağlarsa, ECU karışımın fakir olduğunu (λ >> 1) algılar ve

      püskürtülen yakıtın miktarını artırır. Sensör yüksek bir voltaj düzeyi (800 mV’dan daha yüksek) sağlarsa ECU

      karışımın zengin olduğunu (λ<<1) algılar ve püskürtülen yakıt miktarını azaltır. Bu yüzden oksijen sensörü

      püskürtme süresini motorun devamlı olarak 0.80 ile 1.20 arasında iniş çıkış yapan bir oksijen katsayısına

      göre olacak şekilde çalışmasını sağlar.

      6.2. Isıtılmış Oksijen (Lamda) Sensörü (O2 Sensörü)

      Bu sensöründe çalışması ve görevi oksijen sensörü ile aynıdır. Tek fark sensör içerisine konmuş olan ısı

      rezistansıdır.

      Egzoz gazı ölçümlerinde alınan değerler ya motor tam soğuduktan sonra ya da motor tamamen ısındıktan

      sonra alınmaktadır. Halbuki araştırmalar egzoz emisyonunun önemli bir kısmının motor çalıştıktan 1 dakika

      içerisinde oluştuğunu saptamıştır. Oksijen sensörü ise motor çalıştıktan 40 – 50 saniye sonra ölçüme başlar.

      Bu da demek oluyor ki ilk anda oksijen sensörü yetersiz kalıyor. İşte bu yetersizliği gidermek için oksijen

      sensörü içerisine ısı rezistansı takılarak oksijen sensörünün çalışma sıcaklığına (250oC – 300oC) ulaşma

      süresi düşürülerek daha iyi bir emisyon sağlanıyor. Isı rezistansı bağlantısı motor kontrol modülünün bağlantı

      fişi ile sağlanmaktadır.

      Şekil 6.2.a. Isıtılmış Oksijen Sensörünün Yapısı

      Isıtılmış oksijen sensörüne gelen elektrik sadece ısı rezistansı tarafından kullanılır.

      6.3. Egzoz Geri Basınç Bildirim (DPFE) Sensörü

      Bu sensör bölme duvarının yanında, emme manifoldu akış kontrolü elektrik motorunun tam arkasında yer

      alır.Egzoz gazındaki basıncı ölçen sensör egzoz gazı basıncına göre sinyal üreterek ECU’ya bildirir. ECU aldığı

      sinyalle enjektörleri kontrol eder.

      Şekil 6.3.a. Egzoz Gazı Geri Bildirim sensörünün yeri

      6.4. EGR Valfi Konum Sensörü

      EGR valfi içinde yer alan sensör, valfin herhangi bir andaki konumunu belirler ve güç aktarma kontrol

      modülüne (PCM) valfin konumunu bildirir. Böylece EGR valfinin konumunu algılayan ECU valfin ne kadar açık

      olacağına karar verir.

      6.5. Elektronik Basınç(EPT) Sensörü

      EPT sensörü, egzoz gazındaki basıncı ölçen seramik bir direnç transducer’idir. Bu sensöre +5 ‘lik bir referans

      voltajı verilir ve sensör, egzoz gazı basıncına bağlı olarak 0.5 V ile 4.75 V arasında bir doğru akım voltajı

      sağlar. Rölantide voltaj 3.25 volttadır, daha yüksek voltaj hava emme yolunda hiç EGR akışı olmadığını ya da

      çok az olduğunu gösterir.

      Şekil 6.5.a. Elektronik Basınç sensörü(EPT)

      EPT’nin gönderdiği sinyal ECU tarafından işlenir ve optimum egzoz gazı resirkülasyonunu belirlemek ve

      ateşleme noktasını düzeltmek için kullanılır.

      6.6. EGR Isı Sensörü (EGRT)

      EGR valfi içerisinde bulunan sensör, EGR gazının ve EGR sistemindeki arızaları gözlemek ve teşhis etmek için

      kullanılır.

      EGR ısı sensörü bir termistörden meydana gelmiştir ve çalışması su sıcaklık sensörü ile emme havası sıcaklık

      sensörlerine çok benzer. Sensörün gönderdiği sinyaller di agnostik (gösterge) sisteminde kullanılır.

      EGR teknik değerleri EGRT sensöründe sabit bir ısı oluşturacak şekilde tespit edilmiştir.

      Şekil 6.6.a. EGRT sensörünün yeri

      EGR sistemi devrede iken EGR gazının sıcaklığı belli bir seviyenin altında olduğu bu sensör tarafından tespit

      edildiği zaman, motor ECU’su EGR sisteminin arızalı çalıştığına karar verir (EGR valfi düzgün çalışmıyor) ve

      gösterge panelinde bulunan “MOTOR KONTROL” ışığını yakarak sürücüyü uyarır.

      Aynı şekilde EGR ısısı çok yüksek ise EGR valfi sürekli olarak açık demektir ve yine sürücüyü uyarır


      _____________________________

    • Binbaşı
      1342 Mesaj
      11 Şubat 2007 20:30:35
      Yararlı bilgiler, katkı için teşekkürler.

      Bölüm 1 ve 2'yi de ekleme ve kaynak belirtme şansınız da olursa çok daha güzel olacak...


      _____________________________

    • Binbaşı
      1179 Mesaj
      11 Şubat 2007 20:40:55

      quote:

      Orjinalden alıntı: hakanusta

      Umarım bu bilgiler faydalı olur.

      1. SENSÖRLER

      1.1. Isı Sensörleri

      1.2. Dış Etkileşimli (Extrinsic )Fiber Optik Sensörleri

      1.2.1. Dış Etkileşimli (Extrinsic ) Fiber Optik Sensörlerin Uygulama bazı alanları,

      1.3. İç Etkileşimli(Intrinsic ) Fiber Optik Sensörleri

      1.3.1. İç Etkileşimli (İntrinsic ) Fiber Optik Sensörlerin uygulama bazı alanları

      1.4. Sensörlerin Dezavantajları

      1.5. Sensörlerin Avantajları

      2- OTOMOBİL MOTORLARINDA BULUNAN SENSÖRLER

      2.1. Gaz Kelebeği Konum (TP) Sensörü

      2.2. Manifold Mutlak Basınç (MAP) Sensörü

      2.3. Motor Soğutma Suyu Sıcaklık ( ECT) Sensörü

      2.4. Eksantrik Mili Pozisyon (CMP) Sensörü

      2.5. Krank Mili Pozisyon (CKP) Sensörü

      2.6. Araç Hız (VVS) Sensörü

      2.7. Vuruntu (KS) Sensörü

      2.8. MAP/ IAT Sensörü

      2.9. Yüksek Rakım Dengeleme (HAC) Sensör

      2.10. Silindir Kapağı Sıcaklık (CHT) Sensörü

      2.11. Yağ Basınç Sensörü

      3- OTOMOBİL GÜÇ, AKTARMA SİSTEMİ SENSÖRLERİ (OTOMATİK VİTES)

      3.1. Yağ Basınç Sensörü

      3.2. Türbin Mili Devir (TSS) Sensörü

      3.3. Şanzıman Çıkış Mili (DSS) Sensörü

      3.4. Vites Kolu Konum (TR) Sensörü

      3.5. Yağ Sıcaklık Sensörü

      4- OTOMOBİL FREN SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER(ABS, EMB)

      4.1 ABS Fren Sisteminde Kullanılan Sensörler (? )

      4.1.1 Pedal Hareket Mesafesi Sensörü

      4.2 Elektro Mekanik Fren (EMB) Sisteminde Kullanılan Sensörler

      5- OTOMOBİL YAKIT SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER

      5.1. Hava Akış (MAF) Sensörü

      5.2. Emme Havası Sıcaklık (IAT) Sensörü

      5.3. Fakir Karışım Sensörü

      5.4. Yakıt Sıcaklık Sensörü

      5.5. Turbo Şarj Basınç Sensörü

      5.6. Mutlak Basınç Sensörü

      6- OTOMOBİL EGZOZ SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER

      6.1. Oksijen Sensörü (HO2 S için)

      6.2. Isıtılmış Oksijen Sensörü (O2 ) için

      6.3. Egzoz Geri Basınç Bildirim (DPFE) Sensörü

      6.4. EGR Valfı Konum Sensörü

      6.5. Elektronik Basınç (EPT) Sensörü

      6.6. EGR Isı (EGRT) Sensörü

      7- OTOMOBİLLERDE KULLANILAN DİĞER SENSÖRLER

      7.1. Kick- Down Sensörü

      7.2. Stop Lambası Sensörü

      7.3. Hidrolik Direksiyon Sensörü

      7.4 Süspansiyon Yükseklik Sensörü

      7.5. Direksiyon Açı Sensörü

      7.6. İnfrared Lazer Sensörü

      7.7. Debriyaj Sensörü (Anahtarı)

      7.8. Darbe Sensörü

      7.9. Hava Yastığı Sensörleri

      7.9.1. Yan Algılayıcılar (Sensörler)

      7.9.2. Çarpma Algılayıcıları (Sensörleri)

      7.10. Yakıt Kontrol Anahtarı


      BÖLÜM 3-GÜÇ AKTARMA SİSTEMİ SENSÖRLER
      (OTOMATİK VİTESTEKİ SENSÖRLER)

      3.1. Yağ Basınç Sensörü

      Sensör, şanzıman karteri üzerine yerleştirilmiştir. Sensör, şanzıman elektronik beynine (ECU) ana hidrolik

      hattı basıncı hakkında bilgi gönderir. Gönderilen bu sinyal ile ECU; ana basınç hattı basınç değerini

      ayarlayarak düzen sokar. Bu basınç ayarı, ana basınç ayarlama elektro vanası aracılığı ile yapılır.

      Sensör , ana basınç karşısında şekil alan , karşılıklı iki ölçme kamı ile donatılmıştır. Sensör 0 ve 5 volt

      arasında bir gerilim üretir. Besleme gerilimi :5 V�tur.

      Şekil 3.1.a. Yağ basınç sensörünün yeri (Otomatik vites)

      3.2. Türbin Mili Devri Sensörü (TSS)

      Türbin mili devri (TSS) sensörü vites kutusu giriş mili üzerinde vites kutusu gövdesine yerleştirilmiştir.

      Giriş hızı (türbin mili devri) sensörü bir manyetik çekirdek ve bir bobinden oluşur. ECU�ya gönderilen bilgi,

      şanzıman giriş mili dönme hızına göre değişiklik kazanan bir alternatif akımdır. Bu alternatif akımın besleme

      gerilimi 12 volttur.

      TSS sensörünün gönderdiği bilgiyi ECU şu işlevler için kullanılır: Vites işlemlerinin kumandası, tork

      dönüştürücüsü kavraması kaçırması kontrolü ve belirsizlik kontrolü için kullanılır.

      Şekil 3.2.a. TSS sensörünün yeri

      3.3. Şanzıman Çıkış Mili Sensörü (OSS)

      Çıkış mili devri (OSS) sensörü vites kutusunun diferansiyel içindeki rotor üzerine gelen kısmına

      yerleştirilmiştir.

      OSS sensörü, ana hızını, diferansiyel üzerine yerleştirilmiş rotor (tahrik pinyonu) aracılığı ile ölçen endüktif

      bir sensördür.

      Şanzıman elektronik beynine (ECU) iletilen bilgi, şanzıman çıkış mili dönme hızına göre değişiklik kazanan bir

      alternatif akımdır.

      Bu değişiklik rotorun dişlerinin manyetik çekirdeğe yaklaşıp uzaklaşmasına göre değişen bir alan oluşturur.

      Bu alan değişimine göre bobin bir sinyal üreterek ECU�ya gönderir. OSS sensörünün besleme gerilimi 12V�tur.

      ECU bu sinyalleri şu amaçlar için de kullanır: Vites değişim işlemlerinin zamanlamasının belirlenmesi, ECU�ya

      araç hızı ile ilgili giriş sinyali sağlanması, vites değiştirme süresinin ayarlanmasında ve belirsizlik kontrolünün

      yapılmasında.

      Şekil 3.3.a. OSS sensörünün yeri

      3.4. Vites Kolu Konum Sensörü

      Vites kolu konum sensörü (TR) vites kutusunun vites milinin üzerine gelen kısmına yerleştirilmiştir[9].

      Vites milinin vites kolu kablosu aracılığı ile hareket ettirilmesi durumunda;TR algılayıcısı içinde yer alan

      sürgülü kontaklar yer değiştirir. Vites kolu �P� ve �N� konumunda ilk hareket sırasında marş motoruna akım

      sağlanması amacıyla farklı kontaklar söz konusu olmaktadır.

      TR algılayıcısı sinyalleri, aşağıdaki amaçlarla kullanılır:

      - Vites kolu konumunun belirlenmesi,

      - Vites kolunun �R� konumuna getirilmesi durumunda, geri vites lambasının devreye alınması,

      - Vites kolunun �P� ve �N� konumuna getirilmesi durumunda, marş motoruna akım verilmesi.


      Şekil 3.4.a. TR sensörünün yeri

      3.5. Yağ Sıcaklığı Sensörü

      Yağ sıcaklık sensörü, hidrolik bloğu içerisine yerleştirilmiştir.

      Sıcaklık sensörü bir eksi sıcaklık katsayılı dirence sahiptir. Sıcaklık arttıkça sıcaklık sensörünün direnci düşer.

      Sensörün gönderdiği bilgi ECU�nun şunları düzenlemesini sağlar:

      - Ana hidrolik hattı basıncını düzenler,

      - Hava sıcaklığının yüksek olduğu durumlarda şanzımana uygun bir çalışma sağlar.

      Şekil 3.5.a. Yağ sıcaklık sensörünün yeri

      BÖLÜM 4 - FREN SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER (ABS, EMB)

      4.1. ABS Fren Sisteminde Kullanılan Hız Sensörleri

      Hız sensörü değişken , manyetik duyarlılık esasına göre çalışır. Bu prensipte silindirik bir daimi mıknatıs

      üzerine sarılmış bobin bulunmakta ve tekerlek göbeği taşıyıcısı, aks muhafazası veya fren tavlası üzerine

      monte edilebilmektedir. Ürettiği manyetik olan sönen bir çember şeklindeki uyarıcıya etki eder. Uyarıcı,

      üzerine çıkıntılı kanallar açılmış bir halka veya dişli şeklinde çentikler açılmış bir çember olabilir ve dönen

      tekerlekler poryası üzerine veya şaftta monte edilebilir. Uyarıcı çevresine açılmış yarık veya kanallar,

      tekerlek devrine göre belirli bir sinyal frekansının elektronik kontrol ünitesine iletilmesini sağlar.

      Tekerlekler ve uyarıcı dönerken uyarıcı üzerindeki dişli çıkıntı ve girintileri veya manyetik alanından

      geçerken , daimi mıknatıs ve girintileri veya manyetik alanından geçerken, daimi mıknatıs üzerinde sarılı

      bobin , uyarıcının dönüşü ile değişen manyetik olan yoğunluğunu algılar ve üzerinde , frekansı tekerlek devri

      ile orantılı olan değişken voltajlı gerilim indüklenir. Bu gerilim frenlemeye bağlı kalmaksızın tekerlekler

      döndükçe kontrol ünitesine iletilir. Hız sensörü ile ölçülen tekerlek hızı,ECU için yavaşlama veya hızlanma

      durumunu gösteren sinyaller sağlar.

      ECU�nun toplayıp işlediği her bir tekerlek için hız sensörü ile ölçülen tekerlek hızı ECU için yavaşlama veya

      hızlanma durumunu gösteren sinyaller sağlar. ECU�nun toplayıp işlediği her bir tekerlek için hız sensörü

      sinyalleri, yaklaşık araç hızına eşit olan tek referans hızı gösterir. Referans hızı ile her bir tekerleğin hızı

      arasındaki farklılık yol tekerlek kayma sinyalini verir. Yani tekerleğin kilitlenmeye eğilimini gösterir[36].

      Şekil 4.1.a. ABS manyetik hız sensörü ve uyarıcı

      Tek tekerlek (arka), küçük/ büyük aks ve çift tekerlekli tipler için farklı tekerlek sensörleri kullanılır.

      Şekil 4.1.b. Hız sensörü çeşitleri

      Şekil 4.1.c. Hız sensörünün yeri (Ön tekerlekte)

      Şekil 4.1.d. Hız sensörünün yeri (Arka tekerde)

      4.1.1. Pedal Hareket Mesafesi Sensörü

      Kontrollü frenin başlangıcında pedal hareket mesafesi sensörü, ABS modülünde fren pedalının o andaki

      pozisyonunu bildirir.

      Pedal hareket mesafesi sensörünün , anti- blokaj modülasyonu üzerinde hiçbir etkisi yoktur. Yalnızca

      kontrollü fren sırasında rahat bir pedal hissi sağlamak için konulmuş ilave bir parçadır.

      Şekil 4.1.1.a. Pedal Hareket Mesafesi sensörünün yeri.

      4.2. Elektro Mekanik Fren (EMB) Sisteminde Kullanılan Sensörler

      Bu sistemde hidrolikten tamamen vazgeçilmiştir.

      Fren pedalından gelecek olan algılama sistemi hardware (bilgisayar) bölümüne aktarılıyor ve sensörlere

      gönderilen sinyallerle lastiklerdeki elektro motorlar sayesinde frenleme yapılıyor.

      Bu fren sisteminde de ABS �de bulunan sensörler bulunmaktadır. Çalışmaları ABS�deki sensörlerle aynıdır.


      BÖLÜM 5- YAKIT SİSTEMİNDE KULLANILAN SENSÖRLER

      5.1. Hava Akış (MAF) Sensörü

      MAF sensörü, hava filtresi yuvası ve hava giriş borusu gaz kelebeği gövdesi bağlantısı arasında yer

      almaktadır.

      Bu bir sıcak film tipi hava akış sensörüdür. MAF sensörü bir sıcak film sensörü, yuvası, ölçüm borusundan

      meydana gelir.

      Hava akış oranı sıcak film ucundan aktarılan sıcaklığın tespit edilmesi ile ölçülür ve hava akım oranındaki

      değişiklik sıcak film ucu düzeyinden hava akımına aktarılan sıcaklıkta değişikliklere sebep olur.

      Bu değişiklikler sıcak film ucunun sıcaklığının değişmesine ve direncinin değişmesine sebep olur.

      Bu değişen dirençle ECU�ya sinyal gönderir ve havanın akış miktarına göre, yakıt oranı ayarlanır.

      Şekil 5.1.a. MAF sensörünün Yeri

      5.2. Emme Havası Sıcaklık (IAT) Sensörü

      Emme havası sıcaklık (IAT) sensörü, hava emme hortumunun içerisindedir.

      Bazı araçlarda ise MAF sensörü gövdesi içine yerleştirilmiştir.

      Şekil 5.2.a. IAT sensörünün hava emme hortumundaki yeri

      Şekil 5.2.b. IAT sensörünün MAF sensöründeki yeri

      IAT sensörü, negatif sıcaklık katsayılı (NTC) bir ısıya duyarlı rezistansıdır.

      Sıcaklık arttıkça, IAT sensörünün direnci azalır. ECU�dan 5 Voltluk bir voltaj alır.

      Hava sıcaklık değeri azaldığı zaman yoğunluğu artar, enjeksiyon beyni(ECU) hava /yakıt oranını düzeltmek

      için yakıt miktarını artırır. ECU�nun IAT sensöründen aldığı bilgi yardımı ile, birim hacimde bulunan hava

      miktarı ECU tarafından hesap edilir ve yakıt püskürtme miktarı ayarlanır.

      Ayrıca IAT sensörünün çalışma aralığı yalnızca soğuk motorla çalıştırma ve motor ısınma aşamasıyla sınırlı

      değildir. IAT sensörünün sağladığı voltaj ECU tarafından MAP sensörünün düzeltmesi olarak gereklidir. Bu

      şekilde farklı hava sıcaklıkları ve farklı silindir şarj dereceleri (silindirlerle farklı oranlarda hava/ yakıt

      alınması) dengelenebilir.

      Sonuç olarak ECU voltaj değişimlerini değerlendirerek emme havası sıcaklığı hakkında bilgi eder.

      Şekil 5.2.c. IAT sensörünün iç yapısı

      IAT sensörünün elektriksel özellikleri şöyledir:

      - 20 0C�de direnç = 6250 ohm

      - 80 0C�de direnç = 600 ohm

      5.3. Fakir Karışım Sensörü

      Fakir karışım sensörünün yapısı, zirkon di oksit elemanlı tip oksijen sensörü ile temelde aynıdır, ancak

      kullanımı farklıdır.

      Şekil 5.3.a. Fakir Karışım Sensörünün Yapısı

      Zirkon di oksit elemanlı fakir karışım sensörü, sıcaklık yükseldiği zaman (6500 C veya daha fazla ) zirkon di

      oksit elemana bir voltaj tatbik edilerek, sonuçta egzoz gazı içindeki oksijen konsantrasyonu ile doğru orantılı

      olarak bir akımın geçmesi sağlanmış olur.

      Bir başka deyişle, hava/ yakıt karışımı zengin olduğu zaman egzoz gazı içinde oksijen olmayacaktır,

      dolayısıyla zirkon di oksit elemanın içinden hiçbir akım geçişi olmayacaktır. Hava- yakıt karışımı fakir olduğu

      zaman, egzoz gazı içinde çok fazla oksijen gazı bulunacak ve zirkon di oksit elemanının içinden akan akım

      miktarı yüksek olacaktır.

      Fakir karışım sensörü, hava- yakıt oranını belli bir aralıkta tutması temin eder, böylece sürüş kabiliyetinin

      yanı sıra yakıt ekonomisi de sağlar.

      Yukarda görüldüğü üzere, sensör içinde zirkon di oksit elemanının sıcaklığını artıran bir de ısıtıcı vardır. Isıtıcı

      aynı oksijen sensöründe olduğu gibi kumanda edilir.

      5.4. Yakıt Sıcaklık Sensörü

      Yakıt galerisi ile basınç regülatörü arasına konulmuştur. Bu sensör, bir moladan sonra motor sıcakken

      çalıştırıldığı zaman yakıt galerisinin sıcaklığı preset (standart) seviyesinin ötesine çıkarsa açılan bimetal bir

      disk içerir.

      Sıcaklık sensörü , yakıt galerisi sıcaklığı standart seviyenin altına düşerse devreyi keser.

      Şekil 5.4.a. Yakıt Sıcaklık sensörünün yeri.

      Motor sıcakken çalıştırıldığı zaman , sıcaklık sensörü ECU�ya bir topraklama sinyali gönderir. Bu sinyalle ve

      diğer sensörlerden (örneğin; IAT, krank mili konum sensörü, soğutma suyu sıcaklık sensörü) gelen

      sinyallerle birlikte ECU, yakıt enjektörlerinin açılış zamanını belirler ve dolayısıyla motorun sıcakken

      çalıştırma karakteristiklerini optimize eder.

      Sıcaklık sensörü galerideki yakıtla doğrudan temas kurmaz. Yakıt sıcaklığı galerideki bir ara plakayla ölçülür.

      Şekil 5.4.b. Ara Plakanın Yeri

      5.5. Turboşarj Basınç Sensörü

      Turboşarj basınç sensörü turboşarj basıncını (emme manifoldu basıncı)tespit eder. Yapısı ve çalışması

      manifold mutlak basınç sensörü ile aynıdır.

      Eğer turboşarj basıncı anormal bir şekilde yükselirse, motor ECU�su motoru korumak için yakıt göndermeyi

      keser.

      Şekil 5.5.a. Turboşarj Basınç sensörünün yapısı

      5.6. Mutlak Basınç Sensörü

      Kontak açıkken atmosfer basıncını, motor çalıştıktan sonra ise emme manifoldu basınç veya vakumunu

      ölçerek ECU�ya elektriksel olarak bildiren bir elemandır.

      ECU�ya gelen bu bilgi ile ,ECU emilen hava miktarını algılar, buna göre enjektörün açılma süresini ayarlar.

      Sensörün içinde basınca göre direnci değişen bir eleman (load- cell) bulunmaktadır. Bu direnç sabit hava kabı

      üzerine yerleştirilmiştir. Manifolddaki vakum değiştikçe direncin değeri değişir, bu direnç değişime göre beyin

      (ECU) manifold vakumunu algılar.

      Sensöre (5 V ile 0V) enerji beslemesi ECU tarafından yapılır. ECU�ya ise 0 �4.75 V arasında değişen gerilim

      bilgisi gelir. ECU manifold vakumunu gerilim cinsinden değerlendirir. ECU tarafından algılanan bu voltaj

      değerine göre enjektörlerin açık kalma süresi ayarlanır.

      Mutlak basınç sensörünün yaptığı bir diğer görev ise ; kontak ilk açıldığı anda emme manifoldundaki basınç,

      atmosfer basıncına eşit olduğu için bu andaki basınç bilgisi, enjeksiyon beyni tarafından hafızaya referans

      bilgi olarak alınır. Motor çalıştığı zaman bu bilgiye göre çalışma düzenlenir.

      Araç seyir halinde iken rakım farklılığı olursa ,gaz pedalına bir defa tam basılırsa , değişmiş olan rakım farkı

      mutlak basınç sensörü tarafından ECU�ya bildirilir ve yeniden ateşleme avansı ve yakıt püskürtme

      düzenlemesi yapılır.

      Şekil 5.6.a. Mutlak Basınç sensörünün görünüşü

      Gerilim iletimi şu şekildedir:

      Turbo araçlarda normal çalışma anında manifold vakumu 0 � 950 mbar arasında iken 0 � 2.5 V arasında

      değişen bir gerilim ECU�ya iletilir.

      Turbo türbinin aşırı besleme anında manifold basıncı 1000- 1950 mbar arasında 2.5 � 4.75 V arasında bir

      gerilim ECU�ya iletilir.

      6.1. Oksijen Sensörü (HO2 S) için

      Oksijen sensörü katalitik konvertörden önce egzoz manifolduna mümkün olduğu kadar yakın bir yere monte

      edilmiştir.

      Bu sensör egzoz gazındaki artık karışım oranını ölçer. Bu oran motora yanma için gönderilen yakıt- hava

      karışım oranına ait ölçü olarak oksijen payının oluşmasını mümkün kılar.

      Sensörün bu oksijen miktarına bağlı olarak gönderdiği sinyale göre ECU karışımın zengin veya fakir olduğuna

      karar verir. Böylece enjektörlerin açık kalma sürelerini ayarlar.

      Karışım oranının kontrolü her saniye yapılır ve egzoz gazlarının iyi şekilde yanmış olarak atılmasını ve

      katalizöre gelen gazların içinde yanmamış gaz oranının en düşük seviyede olmasını sağlar.

      Şekil 6.1. a. Oksijen sensörü yapısı

      Sensörün içerisinde bulunan zirkonyum dioksit (ZrO2 � seramik madde) çok ince mikro delikli, platinyum

      tabakasıyla kaplıdır. Dış kısmı egzoz gazına maruz olan sensörün iç kısmı atmosfere doğru havalandırılmış

      olup bilgisayara bir kablo ile bağlıdır. Bu farklı ortamlarda bulunan (egzoz gazı elektrodu ve dış hava

      elektrodu) elektrotlar gerilim üretirler.

      Sadece kurşunsuz benzinle kullanılabilen sensör aslında galvanik bir pildir. ZrO2 elektrolit olarak görev

      yapmaktadır ve elektrotlar platinyum tabaklarından yapılmışlardır. ZrO2, 300 0C�ye ulaştığında elektriksel

      olarak iletken hale gelmekte ve oksijenin negatif yüklü iyonlarını çekmeye başlamaktadır. Bu iyonlar

      platinyuma iç ve dış yüzeylerinde toplanmaktadır.

      Havada, egzozdakinden daha çok oksijen bulunmaktadır. Bu nedenle, iç kısımdaki elektrodun dışarıdaki

      elektroda oranla daha fazla sayıda iyona sahip olması voltaj potansiyelini etkilemektedir.

      Egzoz gazındaki oksijen konsantrasyonu dış elektrottaki iyon sayısını ve buna bağlı olarak voltaj miktarını

      belirlemektedir.

      Delik büyüklükleri ısıya (2500C) bağlıdır. Sensör ısınınca yüzeyde bulunan toplama maddesinin gözenekleri

      büyür. Egzozda iyonlaşan gazlar büyüyen gözeneklerden geçer egzoz gazı elektrodu ile temas eder. Sensör

      elektrotlarının birisi egzoz gazı içindeki maddelerle temas ederken, diğer elektrod dış hava ile temas ettiği ve

      elektrotların birer yüzeyleri de birbiri ile temas ettiği için gerilim üretilir.

      Üretilen voltaj her zaman küçük olup 1.3 voltu (1300mV) geçmemektedir. Tipik çalışma aralığı ise 100�900

      mV arasındadır. Bu miktar bilgisayarın anlayabilmesi için yeterlidir.

      Eğer üretilen gerilim 450 mV�tan büyük ise karışım zengin, küçük ise karışım fakir anlamındadır. Bu sonuçlar

      doğrultusunda beyin enjektör açılma zamanını ayarlar ve ideal karışım oranını tutturmaya çalışır. Böylece

      atılan çiğ gaz miktarı en aza indirgenir. Geriye kalan çiğ gazlar ise katalizör yardımıyla ikinci bir kimyasal

      yanmaya tabi tutularak dışarıya atılacak çiğ gaz miktarı sıfıra yakın değere gelir. Her saniye ECU ile oksijen

      sensörü arasında bilgi alış-verişi devam eder.

      Şekil 6.1.b. Oksijen sensörünün ürettiği gerilimin yakıt/ hava oranına (λ) göre değişimi.

      Sensör düşük bir voltaj düzeyi (200mV�dan az) sağlarsa, ECU karışımın fakir olduğunu (λ >> 1) algılar ve

      püskürtülen yakıtın miktarını artırır. Sensör yüksek bir voltaj düzeyi (800 mV�dan daha yüksek) sağlarsa ECU

      karışımın zengin olduğunu (λ<<1) algılar ve püskürtülen yakıt miktarını azaltır. Bu yüzden oksijen sensörü

      püskürtme süresini motorun devamlı olarak 0.80 ile 1.20 arasında iniş çıkış yapan bir oksijen katsayısına

      göre olacak şekilde çalışmasını sağlar.

      6.2. Isıtılmış Oksijen (Lamda) Sensörü (O2 Sensörü)

      Bu sensöründe çalışması ve görevi oksijen sensörü ile aynıdır. Tek fark sensör içerisine konmuş olan ısı

      rezistansıdır.

      Egzoz gazı ölçümlerinde alınan değerler ya motor tam soğuduktan sonra ya da motor tamamen ısındıktan

      sonra alınmaktadır. Halbuki araştırmalar egzoz emisyonunun önemli bir kısmının motor çalıştıktan 1 dakika

      içerisinde oluştuğunu saptamıştır. Oksijen sensörü ise motor çalıştıktan 40 � 50 saniye sonra ölçüme başlar.

      Bu da demek oluyor ki ilk anda oksijen sensörü yetersiz kalıyor. İşte bu yetersizliği gidermek için oksijen

      sensörü içerisine ısı rezistansı takılarak oksijen sensörünün çalışma sıcaklığına (250oC � 300oC) ulaşma

      süresi düşürülerek daha iyi bir emisyon sağlanıyor. Isı rezistansı bağlantısı motor kontrol modülünün bağlantı

      fişi ile sağlanmaktadır.

      Şekil 6.2.a. Isıtılmış Oksijen Sensörünün Yapısı

      Isıtılmış oksijen sensörüne gelen elektrik sadece ısı rezistansı tarafından kullanılır.

      6.3. Egzoz Geri Basınç Bildirim (DPFE) Sensörü

      Bu sensör bölme duvarının yanında, emme manifoldu akış kontrolü elektrik motorunun tam arkasında yer

      alır.Egzoz gazındaki basıncı ölçen sensör egzoz gazı basıncına göre sinyal üreterek ECU�ya bildirir. ECU aldığı

      sinyalle enjektörleri kontrol eder.

      Şekil 6.3.a. Egzoz Gazı Geri Bildirim sensörünün yeri

      6.4. EGR Valfi Konum Sensörü

      EGR valfi içinde yer alan sensör, valfin herhangi bir andaki konumunu belirler ve güç aktarma kontrol

      modülüne (PCM) valfin konumunu bildirir. Böylece EGR valfinin konumunu algılayan ECU valfin ne kadar açık

      olacağına karar verir.

      6.5. Elektronik Basınç(EPT) Sensörü

      EPT sensörü, egzoz gazındaki basıncı ölçen seramik bir direnç transducer�idir. Bu sensöre +5 �lik bir referans

      voltajı verilir ve sensör, egzoz gazı basıncına bağlı olarak 0.5 V ile 4.75 V arasında bir doğru akım voltajı

      sağlar. Rölantide voltaj 3.25 volttadır, daha yüksek voltaj hava emme yolunda hiç EGR akışı olmadığını ya da

      çok az olduğunu gösterir.

      Şekil 6.5.a. Elektronik Basınç sensörü(EPT)

      EPT�nin gönderdiği sinyal ECU tarafından işlenir ve optimum egzoz gazı resirkülasyonunu belirlemek ve

      ateşleme noktasını düzeltmek için kullanılır.

      6.6. EGR Isı Sensörü (EGRT)

      EGR valfi içerisinde bulunan sensör, EGR gazının ve EGR sistemindeki arızaları gözlemek ve teşhis etmek için

      kullanılır.

      EGR ısı sensörü bir termistörden meydana gelmiştir ve çalışması su sıcaklık sensörü ile emme havası sıcaklık

      sensörlerine çok benzer. Sensörün gönderdiği sinyaller di agnostik (gösterge) sisteminde kullanılır.

      EGR teknik değerleri EGRT sensöründe sabit bir ısı oluşturacak şekilde tespit edilmiştir.

      Şekil 6.6.a. EGRT sensörünün yeri

      EGR sistemi devrede iken EGR gazının sıcaklığı belli bir seviyenin altında olduğu bu sensör tarafından tespit

      edildiği zaman, motor ECU�su EGR sisteminin arızalı çalıştığına karar verir (EGR valfi düzgün çalışmıyor) ve

      gösterge panelinde bulunan �MOTOR KONTROL� ışığını yakarak sürücüyü uyarır.

      Aynı şekilde EGR ısısı çok yüksek ise EGR valfi sürekli olarak açık demektir ve yine sürücüyü uyarır



      çok teşekkürler bence bunlar çok yararlı bilgiler, tekrardan elinize sağlık


      _____________________________

      2012 Nissan Juke 1.5 dCİ Tekna MT
      2012 Fiat Linea 1.6 Multijet Emotion Plus
      2012 Fiat Albea Sole 1.4 Premio
    • Binbaşı
      1256 Mesaj
      12 Şubat 2007 02:28:59
      BİRŞEY DEĞİL HERKES BİLGİLENSİN FAYDALANSIN


      _____________________________

    • Yarbay
      3189 Mesaj
      12 Şubat 2007 02:30:57
      Uhhh, amma sensör varmış.

      Ayrıyetten, yağmur sensörü, far sensörü, park sensörü


      _____________________________

    • Binbaşı
      1203 Mesaj
      12 Şubat 2007 11:19:56
      BİR SORUM OLACAK MOTOR RÖLANTİDE YAKLAŞIK 800 d/d İKEN LAMBDA SENSÖRÜ ECU'YA KAÇ Mv ÇIKIŞ VERMELİ?


      _____________________________

    • Teğmen
      219 Mesaj
      12 Şubat 2007 16:42:02
      Bu faydalı bilgiler için teşekkür ederiz.


      _____________________________

      HONDA HAYAT ONDA
    • Binbaşı
      1256 Mesaj
      13 Şubat 2007 00:03:53
      Yukarıda yazıyor araç rölanti veya başka devirlerde 100mv ile 900mv arasında sürekli yükselir ve düşer.
      Tabiki motor normal çalışma sıcaklığında olması gerekiyor.


      quote:

      Orjinalden alıntı: yeakin

      BİR SORUM OLACAK MOTOR RÖLANTİDE YAKLAŞIK 800 d/d İKEN LAMBDA SENSÖRÜ ECU'YA KAÇ Mv ÇIKIŞ VERMELİ?




      _____________________________

    • Binbaşı
      1256 Mesaj
      19 Şubat 2007 19:19:30
      Helal olsun herkes araçlarda bulunan sensörlerin ne işe yaradığını biliyormuş zaten.




      _____________________________

    • Yüzbaşı
      425 Mesaj
      19 Şubat 2007 20:48:04
      teşekkürler.
      ne çok sensör varmış.



      _____________________________

      2014 VW POLO 1.2 TDI BLUEMOTION, 2016 CITROEN BERLINGO 1.6 HDI 115 SELECTION MODUTOP, LG G2, XIAOMI 5S PLUS 4/64, BLACKSYS CF 100
    • Binbaşı
      1911 Mesaj
      19 Şubat 2007 20:54:31
      çok güzel bir çalışma olmuş saol


      _____________________________

    • Yüzbaşı
      693 Mesaj
      19 Şubat 2007 20:55:35
      @hakanusta eline sağlık

      tam da bu konu üzerine bi araştırma yapıyodum, en azından şimdi bunların içinden bişeylerde katabilrim belki, hem zevk alırım yaptığım araştırmadan, hemde foruma girmek için bir sebebim daha olur.




    • Yarbay
      3847 Mesaj
      20 Şubat 2007 10:51:34
      Hakan Bey elinize sağlık. Görünen o ki bundan 3-5 yıl sonra bu sensör sayıları en az 2.ye katlanacaktır. Bu kadar sensör inşallah başımıza bela açmaz yarın bir gün.


      _____________________________

      İnandığı gibi yaşamayan, yaşadığına inanmaya başlar
    • Teğmen
      114 Mesaj
      26 Şubat 2007 01:47:22

      quote:

      Orjinalden alıntı: yeakin

      BİR SORUM OLACAK MOTOR RÖLANTİDE YAKLAŞIK 800 d/d İKEN LAMBDA SENSÖRÜ ECU'YA KAÇ Mv ÇIKIŞ VERMELİ?


      Bu konuda sabit bir voltaj değeri yok..

      Sağlıklı çalışan bir motorda, yine sağlıklı çalışan bir lambda (ya da O2) sensörü, yaklaşık sıfır (0) volt ile yaklaşık bir (1) volt arasında saniyede on salınım yapar.

      Doğru ölçüm yapabilek için grafik özelliği olan (Snap-On DMM gibi) bir voltmetre kullanmak gerekir.

      Bu salınım asnasında, değerler daha çok aşağılarda, yani sıfıra yakın yerlerde ise karışım fakir, eğer yukarılarda, yani daha çok 1 Vollt'a yakın yerlerde ise zengin anlamına gelir. Bu çok kaba bir diagnostik yöntemidir. Bu değerlerin nerede ve nasıl gerçekleştiği, başlıbaşına bir kurs konusudur.
      Elde edeceğiniz grafiği okuyarak, enjektörler, ateşleme sistemi, valf ayarları ve durumları, motorum mekanik sağlığı karışım kalitesi, zamanlama vs. gibi konularda bilgi sahibi olabilirsiniz.
      Ha, tabi, lambda sensörünün ya da devrelerinin ne durumda olduğunu da anlayabilirsiniz.

      Tüh, "closed loop" konusundan bahsetmeyi unuttum, ama çok uzun sürer şimdi..


      _____________________________

    • Binbaşı
      1589 Mesaj
      26 Şubat 2007 02:07:50
      Hocam Ne Sensöör ne ben söleyim


      _____________________________

      The Ultimate Driving Machine



    • Yüzbaşı
      640 Mesaj
      18 Mart 2007 22:42:00
      hakanusta, selamlar

      siemens edc 2000 serisi ecu ya, dizustu bilgisayarla nasil baglanilabilecegi konusunda bir fikrin var mi? paylasirsan sevinirim...


      _____________________________


      [font="Tahoma"]Türk demek Türkçe demektir. Ne mutlu Türküm diyene! (Mustafa Kemal)
      FIAT GP Active 1.3 MJ / RENAULT Mégane II HB 1.5 dci
    • Binbaşı
      1256 Mesaj
      21 Mayıs 2007 01:05:24
      Nette gördüğüm bazı sitelerde ecu'ların interface kablosu ve programını satan bazı siteler var.Nette kısa bir araştırma yaparsanız bulabilirsiniz.


      quote:

      Orjinalden alıntı: Muhendis06

      hakanusta, selamlar

      siemens edc 2000 serisi ecu ya, dizustu bilgisayarla nasil baglanilabilecegi konusunda bir fikrin var mi? paylasirsan sevinirim...




      _____________________________

    • Süresiz olarak uzaklaştırıldı.
      21 Mayıs 2007 07:17:31

      quote:

      Orjinalden alıntı: anshered

      Hocam Ne Sensöör ne ben söleyim


      muhteşem ya


      _____________________________




    • Yüzbaşı
      889 Mesaj
      06 Şubat 2009 10:11:06
      bunların hepsini bize okulda ezberletiyolar


      _____________________________

    • Yüzbaşı
      920 Mesaj
      06 Şubat 2009 13:24:33

      quote:

      Orjinalden alıntı: gizlimabedim

      bunların hepsini bize okulda ezberletiyolar



      Oha siz kimsiniz, ne is yaparsınız, ne okursunuz da ezberletiyorlar. Gavur eziyeti bu arkadas.


      _____________________________

      Hayat 3.5 la 4 arasındadır. Ya 3.5 atarsın ya 4-4 lük yaşarsın.
    • Çavuş
      44 Mesaj
      07 Şubat 2009 00:11:42
      dediginiz gibi ya 3.5 atılan bir okulda serseriler ile okumaya çalışırsınız yada 4x4 lük bir okulda okur gelecekte motor mühendisi olmak için bunları ezberlersiniz !!!!!!!!!!!!!!!!!!!


      _____________________________

      ANLATTIGIN KARŞINDAKİNİN ANLIYABİLDİGİ KADARDIR...........
      ALLAH BİZİ NE ANLADIGINI BİLMEYENDEN KORUSUN!!!!
    • Çavuş
      44 Mesaj
      07 Şubat 2009 00:14:11
      bu bilgiler cok güzel lazım oldugunda aranılan bilgiler hakan ustamıza teşekkür ederim


      _____________________________

      ANLATTIGIN KARŞINDAKİNİN ANLIYABİLDİGİ KADARDIR...........
      ALLAH BİZİ NE ANLADIGINI BİLMEYENDEN KORUSUN!!!!
    • Binbaşı
      1412 Mesaj
      09 Şubat 2009 17:39:42
      ABS sensörü kaç ohm gelmektedir?

      +- duyarlılığı varmıdır ( tersi düzü)


      _____________________________

    • Yüzbaşı
      889 Mesaj
      09 Şubat 2009 19:58:23

      quote:

      Orjinalden alıntı: mprivateturun



      Alıntıları Göster




      Oha siz kimsiniz, ne is yaparsınız, ne okursunuz da ezberletiyorlar. Gavur eziyeti bu arkadas.

      üniversitede otomativ bölümü okuyanlara ezberletirler bunları


      _____________________________

    • Binbaşı
      1256 Mesaj
      10 Nisan 2009 23:50:07

      quote:

      Orjinalden alıntı: pitagora

      bu bilgiler cok güzel lazım oldugunda aranılan bilgiler hakan ustamıza teşekkür ederim


      Asıl ben teşekkür ederim sıkılmadan okuduğunuz için.


      _____________________________

    • Teğmen
      143 Mesaj
      09 Mart 2010 00:41:10
      kolay gelsin .aracım 98 model ford ka . sorunum şu ilgilenirseniz çok sevinirim ;
      aracımı motor yüksek devirlerde iken (3000 ve üstü gibi) boşa attığım da devir 3 4 saniye aynı kalıp birden düşüyo ve stop ediyo boş viteste.bu da ani frenlemelerde debriyaj fren yaptığımda bir kaç kaza pozisyonuna girmemi sağladı. bugün rolanti sensörünü ve gaz kelebeği sensörünü temizlettim fakat sorunum halen devam ediyo. sorun bunlardamıdır ?yada kesin hangisinde? yada maf sendörü ile bir ilgisi varmıdır? yardımcı olursanız çok çok sevinirim . kolay gelsin


      _____________________________

    • Süresiz olarak uzaklaştırıldı.
      17 Ağustos 2010 22:28:30
      Hocam elinize sağlık. Daha önce okumuştum fakat unuttuklarım varmış. Çok bilgilendirici bir paylaşım.


      _____________________________

    • Binbaşı
      1854 Mesaj
      20 Ağustos 2010 14:05:20
      3.1 öncesindeki sensörlerin açıklamaları yok mu acaba ? bir de kaynak belirtebilir misiniz ?


      _____________________________

      it's the hottest fires that make the hardest steel
    • Er
      7 Mesaj
      16 Aralık 2011 18:06:25
      arkadaşlar gerçekten çok yararlı bir belge olmuş yazanın paylaşanın eline koluna sağlık ama bunların şekilleri yok mu acaba? ve o şekilleri paylaşabilme imkanınız yok mu?


      < Bu mesaj bu kişi tarafından değiştirildi demirkol1990 -- 16 Aralık 2011; 18:08:39 >
      _____________________________

    • Yüzbaşı
      530 Mesaj
      02 Mart 2012 21:58:22
      Arkadaşlar aracım Fusion serviste makineye bağlanmıştı hego sensörü arızası vermi bu sensör nedir ne işe yarar bilen varsa yazarsa sevinirim...


      _____________________________

    • Yüzbaşı
      350 Mesaj
      14 Haziran 2014 18:48:35
      bmv 318i 1999 model aracımın yakıtı arttı usta bilgisayara bağladı kat öncesi lamda sensörü dedi bu sensörün temizlenme olasılığı varmı arkadaslar varsa nasıl olur yardımcı olursanız sevinirim


      _____________________________

      3.18 i 1999 BMW EREN ...!
    • Yarbay
      2400 Mesaj
      14 Haziran 2014 20:52:55
      müthiş müthiş müthiş bir konu. arabanın cıvatasından çok sensörlerin olduğu bir mekanik motorda bu konu süper ötesi olmuş hocam


      _____________________________

    • Yarbay
      5516 Mesaj
      14 Haziran 2014 21:46:38
      Eline emeğine sağlık.."Polen Filtre Kazanında Reyhan Otu Yetiştirmenin Sisteme Zararı Olur mu?" konusundan sonra ilaç gibi geldi.


      _____________________________

    • Yarbay
      5734 Mesaj
      14 Haziran 2014 22:29:42
      Araçlarda bulunan sensörler ikide bir bozulup sahibine masraf ve stres çıkarmaya yarar. Eski araçlar ne güzeldi.


      _____________________________

      yüzlerce parfüm incelemeleri ve geleneksel tıraş hakkında her şey için saklınotalar ve tıraşkeyfim bloglarıma beklerim..
    • Er
      3 Mesaj
      08 Ocak 2016 23:06:30

      quote:

      Orijinalden alıntı: hakanusta

      Helal olsun herkes araçlarda bulunan sensörlerin ne işe yaradığını biliyormuş zaten.



      Selam. Benim bi sorum olacakdi. Benim araç megan1 1999 model 2000 motor otomatik. Sorun : araç sogukken problem yok. Sicakken devir 25.30 deviri geçmiyor haliyle vites atmıyor, rampada kalıyor zor çıkıyor bu neden olabilir saygılar.


      < Bu ileti mobil sürüm kullanılarak atıldı >
      _____________________________

Sayfa: [1]
Tüm Forumlar >> Motorlu Araçlar Dünyası >> Otomobil Yardım ve Sigorta işlemleri >> ARAÇLARDA BULUNAN SENSÖRLER NE İŞE YARAR?
Sayfaya Git:
Sayfa:
1
Facebook Sayfamız
Foruma Git
Bölümde Ara
Reklamlar
Bildirim
mesajınız kopyalandı (ctrl+v) yapıştırmak istediğiniz yere yapıştırabilirsiniz.