Gümüşhane/Kelkit yöresel sözcükleri, (İlgi çekici)

[b]ATASÖZLERİ , DEYİMLER VE YEMİNLER [/b] 
   
  •  Aslını inkar eden haramzadedir  
  •Aş taşınca kepçenin pahası sorulmaz  
  •Aşı pişiren yağ olur,gelinin yüzü ağ olur  
  •At kaçtı,palan düştü  
  • Atın ölümü arpadan olsun  
  • Atına bakan,ardına bakmaz  
  • Atlı sığar itli sığmaz  
  •Atta karın,yiğitte burun  
  • Ayran içen yağ geyirir  
  • Bitli pağlanın kör alıcısı olur  
  • Borcun iyisi vermek,derdin iyisi ölmek  
  •Boş çuval dik durmaz  
  • Buçuk keseyi,bıçik ahuru doldurur  
  • Canı yanan eşek attan yörük olur  
  • Çalma ağaç kapısını,çalarlar demir kapını  
  • Çok gezen pabuç pislik getirir  
  • Çürük tahtada mıh tutmaz  
  • Damdan yetişene danacuk derler  
  • Dana bacağından çarık olmaz  
  • Dana mereği,çocuk tereği tüketir  
  •Deveyi yardan atan bir tutam ottur  
  • Doluya koysan almaz,boşa koysan dolmaz  
  • Dünya kadar malın olacağına,zerre kadar ikbalin olsun  
  • Dünyayı sel bassa,ördeğe vız gelir  
  • Ek tohumun hasını,çekme yiyecek yasını  
  •El atına binen çabuk iner  
  •El eli yur,elde döner yüzü yur  
  • El elin eşeğini türkü çağırarak arar  
  •El seyirden doymaz  
  •Elin iyisi olsa itin dayısı olurdu  
  • Elin tavuğu ele kaz görünür  
  •Er koyunun er kuzusu olur  
  • Eski çamlar kürek oldu  
  • Etme kulum,bulursun zulum  
  •Gavurun ekmeğini yiyen,gavurun kılıcını çeker  
  • Gevenin gölgesi olmaz  
  • Gizli öğür alan aşikar doğurur  
  • Göz odur dağın ardını göre,akıl odur başa geleni bile  
  • Gün çarığı sıkar, çarık da ayağı  
  • Hanım kapısından,bey yapısından belli olur  
  • Hanım var,arpa unundan aş eder;hanım var,buğday ununu ermaş eder  
  • Hızanın şaşkını,terlik giyer kış günü  
  • Hileli kârdansa,iftiharlı zarar iyidir  
  • Irgatın kötüsü ikindiden sonra gayretlenir  
  • Isıracak it dişini göstermez  
  •İnsanı gam,duvarı nem yıkar  
  • İş bilen arabasını dağdan aşırır,iş bilmeyen düz ovada şaşırır  
  •İt iti yer de,kemiğini yabana atmaz  
  •İt gitti yazıya,meydan kaldı tazıya  
  •İt kocayınca kurtlara gülünç olur  
  •İt ite buyurur,it de kuyruğuna  
  • İtinen çuvala girilmez  
  • Karnının doymadığı yerde açlığını belli etme  
  • Kendi gözündeki merteği görmez,elin gözündeki çöpü görür  
  • Kızım sana derim gelinim sen işit  
  •Kör göz ağrımış çapağını bulmuş/küp yuvarlanmış kapağını ulmuş  
  •Kurttan kuzu doğmaz  
  •Kuştan korkan darı ekmez  
  • Küçük yerden kız alma,hızandan öküz alma  
  •Ormanda yarasız ağaç bulunmaz  
  •Ortak atın beli kırık olur  
  •Öküzün büyük olsun da çekmezse çekmesin  
  •Ölü görüp ağlamamış,düğün görüp oynamamış  
  •Peyniri deri,avradı eri saklar  
  •Sağanın gönlü olursa,tekeden süt çıkarır  
  •Saranlıklar saray oldu,gelinlikler kolay oldu  
  Sıçandan doğan kendürük keser  
  Suyu görüp balık,yarı görüp tilki olma  
  Usananın oğlu uşağı olmaz  
  Ürmesini bilmeyen it,sürüye kurt getirir  
  Yatan aslandan,gezen tilki iyidir  
  Yaz gelince yazı yaban yurt olur,kara koyun mor sürüye kurt olur  
  Yemekle dost olan daima küsü gezer  
  Yılanın sevmediği ot deliğin ağzında bitermiş  
  Yoluyla giden yorulmaz  
   
  [b]DUALAR[/b] 
   
  Ah vah demiyesin  
  Allah ayağına taş dokundurmaya  
  Allah ayağına taş dokundurtmaya  
  Allah cehenneme ırak etsin  
  Allah darda koymaya  
  Allah durağını cennet etsin  
  Allah evlat acısı göstermeye  
  Allah Halil İbrahim bereketi versin  
  Allah işini rast getirsin  
  Allah kul borcundan hilas etsin  
  Allah nazardan saklasın  
  Allah saçın sayısı ömür vere  
  Allah senin acını bana göstermesin  
  Allah sevdiğinden ayırmasın  
  Allahım kabir azabı vermesin  
  Baban anan nurda yatsın  
  Babana rahmet  
  Çoklukla çalışıp azlıkla yiyesin  
  Gökten yağa, yerden toplayasın  
  Kem gözlerden korunasın  
  Önün yara gelmesin  
  Uzandığın dallar altın olsun  
    
  [b]BEDDUALAR[/b] 
   
  Adın bata  
  Ağu yiyesin  
  Ağzin üstüne kapanasın  
  Allah belan vere de beni kurtara  
  Allah dert vere,derman vermeye  
  Allah karartını kaldıra  
  Allah sana uyuz vere de kaşıyacak tırnak vermeye  
  Altın üstün kurulana  
  Avu gözlerin avucuma gele  
  Baba çıka yüzüne  
  Babanın kökünü yiyesin  
  Benim kadar başına taş düşe  
  Bilinmez dertten gidesin  
  Bir dağda yatasın,bin dağa kokun yayıla  
  Bir ekmek veren,bin tekmük(tekme) ata  
  Boynun bosun devrüle  
  Boynun yere döşene  
  Çocuklarından bulasın  
  Davun yiyesin  
  Dişlerin kerpetenlere gele  
  Doğduğun gün bataydın  
  Ekmek tavşan ola,sen tazı,tutamayasın  
  Ellerin dizinde kala  
  Ellerin kırıla  
  Ellerin yanlaran döşene  
  Erim erim eriyesin  
  Ettiklerinden bulasın  
  Gelinlik giymeyesin(kızlar için)  
  Gide de gelmeysin  
  Gidişin ola,gelişin olmaya  
  Gorun diylenmeye  
  Gözlerin avucuma gele  
  Gözyaşın kurumaya  
  Gül eke diken biçesin  
  Gün görmeyesin  
  Kapın kitlene  
  Kapına kara kilit asıla  
  Kara kan kusasın  
  Kara yerin dibine giresin  
  Kara yola gidesin  
  Karnan dert dola  
  Mezarın taş başında kala  
  O boydan yukarı çıkmayasın  
  Ocağın bata da zırzan sallana  
  Okuna dikilesin  
  Otuziki dişin kırıla  
  Sabaha çıkmayasın  
  Sele suya karışasın  
  Seni şişesin  
  Seni töremeyesin  
  Suratın döküle  
  Teneşüre çıkasın  
  Tepen üstüne dikilesin  
  Yağlı kurşunlara gelesin  
  Yata da kalkmayasın  
  Yerin dibine giresin  
  Yirmi tırnağım yakanda kala  
  Yurdun yuvan dağıla  
  Yüzen baba çıka  
  Yüzün gevene gele  
   
    
  [b]BİLMECELER[/b] 
   
   Ağadan bir gelin aldım,belayı satın aldım............................................................... (Nezle)  
  Alaca bulaca,attım yamaca............................................. (Heybe)  
  Alaca bulaca,çıkar gider ağaca............................................. (Yılan)  
  Alaca karga,yuvarlanır harga, içi dolu kavurga................................................................. (Kuşburnu)  
  Allah yapar yapısını, kullar açar kapısını....................................(Karpuz)  
  Anamın eskisi,babamın püsküsü,yaş girer,kuru çıkar............ (Fırın ve parduç)  
  Anaya değmez,babaya değer,dayıya değmez,amcaya değer, Sana değmez,bana değer....................................... (Dudaklar)  
  Araba duvara çarparsa ne olur................................................... (Durur)  
  Aşağıdan gelir ustalar,ustaları üsteler,hangi kuşta gördün göbeğini desteler...................................................... (Örümcek)  
  Benim bir gelinim var,gelenin gidenin elini öper...................... (kapı kolu)  
  Bizim gelinin elbisesi kırmızı, düğmeleri siyah,ceketi yeşil................(Karpuz)  
  Boynuzu var inek değil,ağaca çıkar leylek değil,yazı yazar katip değil,boyası var mürekkep değil...................... (Salyangoz)  
  Buradan attım, Halep’ten çıktı................................................ (Yıldırım)  
  Cıngıllı tas,duvardan as.......................................................... (Saat)  
  Çıt demeden çalıya girer..........................................................(Işık)  
  Dağdan gelir dağ gibi,kolları budak gibi,eğilir su içmeye,bağırır oğlak gibi............ (Kağnı arabası)  
  Dağdan gelir tepe takla,aman abla beni sakla...................... (Dolu)  
  Dağdan gelir,taştan gelir,bir püsküllü eniştem gelir............... (Geven)  
  Dağdan gelir,taştan gelir,eğerlenmemiş aslan gelir............... (Sel)  
  Dam altında teke bağlı,boynuzları köke bağlı........................... (Kabak)  
  Dedemin fesi,acı gelir nefesi.................................................... (Biber)  
  Denize yağmur yağarsa ne olur......................................... (Deniz ıslanır)  
  Dört kardeş bir göle taş atar.......................... (Sağılan inek ve memeleri)  
  Eğri çınar,yerden alır,gökte yer............................................... (Deve)  
  El keser,elim keser,yeşil koysam al keser............................. (Kına)  
  Elden ele,belden bele,bunu bilmeyen kertenkele.................. (Para)  
  Elemez melemez tandurun yanına gelemez............................ (Yağ)  
  En çok mendil kullanan böcek hangisidir.................... ( Sümüklüböcek)  
  Eşeği namladım,karşı köye yolladım............................... (Tüfek ve sesi)  
  Etten kantar,altın tartar ................................................................... (Kulak)  
  Geven,gevenin altında ışıla,ışılanın altında muşula,muşulanın altında ev yıkan,ev yıkanın altında at torbası..................................... (Saçlar,gözler,burun,ağız ve çene)  
  Gittikçe geldikçe akıtır yaşı,dürttükçe bitirir işi.................... (Kalem)  
  Hangi şey buzdolabında kalsa bile yakar............................ (Acıbiber)  
  Hel helinde,ağzı belinde.............................................. (Yayık ve tuluk)  
  Heriye heriye,davarı vurdum geriye,hangi kuşta gördün arka üstü yürüye............ (Ölü)  
  Hey umutlar,umutlar,gelsin ona bulutlar,ayağından su içer,gagardından yumurtlar........................................ (Arpa)  
  Hey yiğitler,hey yiğitler,Yusufumu vuran kel kurtlar,yer altından yumurtlar............................................................(Kahmut)  
  Hikayem höktü,çamura çöktü,kalkayım derken,kuyruğu koptu.................................................................... (Şeker pancarı)  
  Hilidi milidi,dış kapının kilidi,yatsıdan sonra bize gelen kimidi.......(Uyku)  
  İçi peynir beyazı,dışı kazan karası......................... (Turp)  
  İki merek,bir direk...................................................... (Burun)  
  Kanadı var kaz değil,boynuzu var koç değil............. (Kelebek)  
  Kapısı ardıç,bacası ardıç,içeriden çıkar bir kirli parduç.........(Fırın)  
  Kara tavuk,karnı yarık,sana mı kaldı tepesi delik.................. (Horik)  
  Kara yılan,çalıya dalan.....................................................(Sambağı)  
  Karacuğun katırı,ne yüklersen götürür........................................... (Köprü)  
  bizin gelir çok zayıf,zayıflıktan vaz geçtik,gözünün biri kayıp........... (İğne)  
  Keser sapı,kermen yapı,beş dalı var,beş çiçeği........................ (El,kol)  
  Kır kırımca,sarı yonca......................................... (Kuymak)  
  Kırmızı öküz yattı kalkmadı,sarı ökküz gitti gelmedi........... (Ateş ve duman)  
  Kuyu,kuyunun içinde suyu,suyunun içinde yılan,yılanın ağzında mercan.......................................................... (Gaz lambası)  
  Nereye gidersin eğri büğrü................................................. (Duman)  
  Pat kapının ardında,pak ocağın başında.......................... (Süpürge)  
  Sarıdır saman gibi,okunur Kur’an gibi,ya bunu bileceksin,ya bu gece öleceksin.......................................................... (Altın)  
  Sıra sıra söğütler,birbirini öğütler........................................ (Dişler)  
  Siyah ineğin altında kırmızı danası var...............Ateş ve Duman Tenceremi kapakladım,yanlarını saçakladım..................................... (Gözler)  
  Terezimin dengi var,otuziki rengi var................................ (Kilim)  
  Ucu sivri taş,içi oyuk,dışı taş............................................ (Minare)  
  Uzaktan gördüm çalı çeper,yanına vardım beni kapar.......(Kuşburnu)  
  Yedi delikli tokmak,bunu bilmeyen ahmak.......................... (Kafa)  
  Yemesi çok tatlı,yüzü maymun suratlı................................... (Ceviz)  
  Yer altında kırmızı minare........................................................ (Havuç)  
  Yer altında sarıklı molla............................................................ (Soğan)  
  Yol üstünde yağlı kayış........................................................... (Yılan)  
  Yol üstüne sac koydum,geleni gideni aç koydum.................(Oruç)