5G ile Nasıl Bir Deneyim Yaşayacağız?

Ülkemizde 1 Nisan 2026 tarihi itibariyle 5G (New Radio - NR) servisi kullanıma sunulacak. Turkcell de bir kaç saat süreyle yayınları açtı, forumda testler atan arkadaşlarımız oldu. Ancak terminoloji konusunda hem teknoloji basınında hem de forumda ciddi bir kafa karışıklığı bulunduğunu görüyorum. Bu sebeple 5G'de bizleri nasıl bir kullanım deneyimini beklediğini açıklamak istiyorum.

5G'de başlıca iki yayın tipi (NSA - SA) ve iki ayrı spektrum bloğu (FR1 - FR2) mevcut. FR2 28 Ghz ile 71 Ghz arası spektrumda bulunan spektrumu tanımlıyor.

YAYIN TÜRLERİ

1)Non-Stand Alone (NSA)

5G'nib tek başına değil, 4G tarafından desteklenerek çalıştığı yayınlar Non-Stand Alone (NSA) yayınlardır. Pek çokları NSA yayınları "Çakma 5G" zannediyor. Aslında böyle bir tanımda bulunmak büyük bir haksızlık. EN-DC (EUTRA NR - Dual Connectivity) adı verilen teknoloji sayesinde telefonlarımız 4G çekirdeğine bağlı iken aynı zamanda 5G yayınlarına bağlanır. Bu sayede telefon şebekedne kopmadan 5G yayınları alabilirken 5G üzerinden ses (VoNR) desteği bulunmayan telefonlar için 5G yayınından düşmeden telefon görüşmesi sağlanır. NSA yayınlarının temelde download yönünde Stand Alone (SA) yayınlardan tipik bir farkı bulunmuyor. NSA yayınları yurdun her yerinde göreceğiz, alacağımız hızı etikileyen temel faktör ise yayının NSA mi yoksa SA olacağı değil, yayının hangi band üzerinden alındığı olacak. Örneğin Band 28 üzerinden yapılan bir SA bağlantıda 70 Mbps görürken Band 78 üzerinden yapılan bir NSA yayında 1.5 Gbps görebileksiniz.

Hi1307 Productionsyoutube

Location 1: Plaza Singapura (outside StarHub shop) Location 2: nex (outside StarHub shop)

https://www.youtube.com/watch?v=pkWdzmBIFbE

2)Stand Alone (SA)

İşte 5G'yi saf olarak göreceğimiz yayınlar bunlar ancak NSA başlığı altında anlattığım üzere bunun bize avantajı hızlar açısından çok anlamlı olmayacak. Daha yüksek upload hızları ve gecikme (ping) performansında SA yayınlar belirgin fark yaratacak. İyi haberi vereyim, Band 28 ve Band 78'in bulunfuğu yerlerde SA yayınlar da bulunuyor, ancak dikkat edilmesi gereken iki husus var, birinicisi operatörlerin o an bulunduğunuz yede SA bağlantıya izin vermesi ve telefonunuzun da ilgili yayın bandını SA bağlantı için desteklemesi gerekir. Özellikle ilk nesil 5G telefonlar bu yayınlara bağlanamayabilir. Telefonunuz ve operatör desteklese bile otomatik olarak SA yayınlara bağlanamayabilir, bağlantı için elle seçim yapmanız gerekebilir. Sonuç olarak fazla endişe etmeye gerek yok çünkü SA yayınlar ile NSA yayınların sunacağı performans arasında çok önemli bir fark olmayacak.

Hi1307 Productionsyoutube

Infra shared with StarHub

https://www.youtube.com/shorts/v1xrv_GfW2s

SPEKTRUM

1) FR2 (24-71 Ghz) - mmWave

FR2'de yaygın olarak n257 ve n258 bandları kullanılıyor, internette çok yüksek hızlı (2-3 Gbps ve üzeri) testler bu spektrumdaki mmWave yayınlarından elde ediliyor. Ağırlıkla Amerika'da yaygın olan bu yayınlar Avrupa'da pek yer bulabilmiş değil, ülkemnizde de FR2 spektrumu ihale programında yer almadı. Yani bizde de mmWave yayınları olmayacak. Ancak üzülmeye pek gerek yok zira mmWave yayınlarının kapasiteleri yüksek olsa da kapsama alanları metrelerle ifade edilebilecek kadar sınırlıdır, telefonu hangi elinizle tuttuğunuz bile bağlantı kalitesini etkiler. Genellikle bunu ABD'de yerleşik operatörler biraz şov amaçlı olarak kullanıyorlar, çok efektif bir yayın değil.

UPSTATE SPEEDTESTSyoutube

Join me for a quick preflight speedtest! Send your appreciation 😁: Venmo: https://venmo.com/code?user_id=2795431742406656453 PayPal: https://paypal.me/fgpalm?locale.x=en_US Patreon: https://www.patreon.com/fpalm

https://www.youtube.com/watch?v=I7DrZmnXKKc

2) FR1 (6 GHz ve altı)

Bizi ilgilendiren kısım burası çünkü ülkemizde ihalesi yapılan ve kullanıma girecek olan 5G yayınları bu spektrumda olacak. FR1 spektrumunu da iki ayırmamız mümkün (aslında teknik açıdan pek doğru olmasa da pratik olarak anlaşılabilmesi için ayıralım)

2.1) 5G Orijinli Spektrum

5G İhalesinde satışa çıkan ve operatörler tarafından satılan alınan Band 28 (700Mhz) ve Band 78 (3.5 Ghz)'den oluşan spektrumudur. Meraklı olanların 4G döneminden hatırlayacakları üzere frekans azaldıkça yayınların kapsama alanı genişliyor ancak hızı (aslında kapasitesi) azalıyordu, burada da aynı fizik kuralı geçerliliğini sürdürüyür Band 28 (700 Mhz) yayınları yüksek kapsama alanı sağlayacak ancak sunacağı hızlar 30 Mbps, 50 Mbps, 100 Mbps gibi düşük hızlar olacak.

Speed Testing Indiayoutube

Jio 5g n28 700mhz speedtest Rohtak haryana

https://www.youtube.com/shorts/ekeyBkbcIXQ

(Band 28 Yayını ile Hız Testi, Test Hindistan pazarında faaliyet gösteren Jıo'ya ailt ama önemli değil aynı spektrum aynı performans)

Gelelim yüksek hızları, yer yer 1 Gbps hatta 2 Gbps hızları göreceğimiz Band 78'e. Frekans arttıkça kapsamanın azalacağını ancak hızın artacağını söylemiştik ancak denklemin bir değişkeni daha var, o da "Band Geniliği". Günlük hayattan örnek verecek olursak Frekans bir yolun zemin kalitesi ise Band Genişliği de yolun şerit sayısıdır. Band 28 toplamda 20 Mhz band genişliğine sahiptir (ancak FDD bir yayın olduğu için 10 Mhz'i Download yönüne 10 Mhz'i ise Upload yönüne ayrılmıştır), Band 78 ise operatörünüze göre değişecek şekilde 80 Mhz ile 140 Mhz arasında band genişliğine sahip ülkemizde (üstelik TDD yayın olduğu için tüm band genildiği hem download hem de upload yönü için geçerli). Kabaca Band 28 yayınları tek şeritli bir stablize köy yolu iken Band 78 yayınları 4 şeritli bir otoban. Band 78 ile Gbps hızları rahatça görebilecek olsak da sinyal gücünün yetersiz olduğu anlarda 800, 700, 400 hatta 200 Mbps'e kadar hızlar düşebilir.

4G5Gyoutube

Device: Samsung S21 Network: Three 5G Discord: https://discord.gg/G7NfF9Y5C5 Website: https://blazeuk.org/

https://www.youtube.com/shorts/BZFK44P-hUQ

(Band 78 100 Mhz - Three)

2.2) 4G Orijinli Spektrum

5G ihalesinde satışa çıkartılmayan, operatörlerin hali hazırda ellerinde bulunan spektrum üzerinden yapılacak yayınlar bunlardır. Band 20 (800 Mhz), Band 8 (900 Mhz), Band 1 (2100 Mhz), Band 7 (2600 Mhz) bu spektrumun içinde bulunan bandlardır ancak ülkemizde uygulamasını yaygın olarak göreceğimiz hatta pek çok kişinin "Yahu kardeşim bu nasıl 5G!" diye isyan edeceği yayın Band 3 (1800 Mhz) yayınları olacak. Band 3, 4G'nin temel frekansıydı. Hız ve kapsama konusunda optimum performansı sergilediği içi hemen hemen en yayıgn şekilde kullanılan band buydu. Bu yayın olan bandı operatörler ülkenin hemen hemen pek çok yerinde 5G yayını sunabilmek için kullanacaklar. Üstelik DSS (Dinamik Spektrum Paylaşımı) adı verilen aynı banddan hem 5G hem de 4G yayını yapmaya imkan veren teknoloji ile. Bu sayede operatörler Band 28 ve Band 78 eklemesi yapmadıkları baz istasyonları üzerinden herhangi bir donanım yükseltmesi gerekmeden yazılım değişikliği ile 5G yayını verecekler. Tabi ki hızlar aynı 4G'de olduğu gibi olacak. Genellikle 100 Mbps hızlar göreceksiniz ancak NSA yayınların 4G ile desteklenmesi sayesinde kapasitesi müsait sahalarda 300-400 Mbps nadiren de olsa görmek mümkün olacak, ayrıntıları için NSA başlığı altına bakabilirsiniz.

Hi1307 Productionsyoutube

Location 1: Plaza Singapura (outside StarHub shop) Location 2: nex (outside StarHub shop)

https://www.youtube.com/watch?v=pkWdzmBIFbE

Buraya kadar yayınların içeriğinden bahsettim. Şimdi ise 5G'de alacağınız hızları önemli ölçüde etkileyecek ve telefonunuzla birinci derecede alakalı olan teknolojiye gelelim: NR-CA

NR-CA - TAŞIYICI BİRLEŞTİRME ve İLK NESİL 5G TELEFONLARIN DURUMU

Taşıyıcı birleştirme teknolojisi mobil teknolojilerde aynı anda birden çok frekans bandından yayın alabilmenizi ve gönderebilmenizi sağlayan teknolojidir. Sadece 5G'de değil önceki nesilllerde de Taşıyıcı Birleştirme teknolojisi kullanılmıştı. 3G'de "Turkcell Dört Çeker" reklamlarıyla da hatırlayacağınız teknoloji buydu. 4G'de ise ülkemizde büyük bir tartışmaya yol açmış olan 4.5G isimlendirmesnin temelinde yatan teknolohji buydu (LTE-A).

4G üzerinden anlatamaya devam edecek olursam band birleştirmenin önemini rahatça göreceğiz. Tek bir band üzerinden yapılan bir 4G (LTE) Band 3 (20Mhz Band Genişliği) kabaca 100 Mbps civarı hıza ulaşırken 5 tane banddan gelen yaynının birleştirilmesiyle yapılan bir 4.5G (LTE-A) yayını tam 65 Mhz Band Genişliğine ulaşarak 724 Mbps hız elde edebiliyor.

(5CA LTE-A Yayını- Her bir banddan akan veri miktarını görebilirsiniz)

5G için Taşıyıcı Birleştirme (Carrier Aggregation) teknolojisi güncel pek çok 5G telefonlar tarafından da destekleniyor. Bu teknolojiyi (NR-CA) destekleyen telefon sahipleri, desteklemeyenlere kıyasla kayda değer oranda Band 78 yayını bulunan yerlerde yüksek hız elde edecek. Şöyle ki 5G standartlarına göre 5G'de bir taşıyıcının band genişliği en fazla 100Mhz olabilir. 100Mhz üzerinde band genişliği elde etmek için Taşıyıcı Birleştirme şart. 5G İhalesinde Band 78 i.in Turkcell ve Türk Telekom sırasıyla 140 ve 120 Mhz'lik spektrum satın alarak 100Mhz üzerinde Band 78 yayınları yapabilme imkanına kavuşmuştu (Vodafone Band 78'de sadece 80Mhz'lik bir spektrum aldığı için muhtemelen tek taşıyıcı üzerinden yayın yapacak). İlk nesil 5G telefonlar (genellikle 2020 ve öncesi modeller) NR-CA teknolojisini desteklememekte. Ayrıca ilk nesil 5G telefonların aynı konumda ve aynı şartlar altında daha düşük sinyal gücü elde etmesi olağan bir durumdur. Örneğin güncel bir 5G telefonla 1.5 Gbps gördüğünüz bir yerde ilk nesil 5G telefonla 800 Mbps görebilirsiniz.

Burada 100Mhz'lik Band 78 tek taşıyıcı üzerinden yapılan NSA 5G testini ve 140 Mhz'lik (100+40) İki Taşıyıcılı NSA 5G testini görebilirsiniz.

5G ile alakalı temel teknik durumu anlattım. Şimdi canlı örnekler de içeren soru cevap kısmına geçelim.

SORU & CEVAP

-Çakma 5G diye bir şey var mı? NSA Çakma 5G mi ?

Teknik açıdan çakma ifadesini kullanmak her ne kadar doğru olmasa da 5G ile vaat edileni vermekten uzak, biraz hileli olarak niteleyebileceğimiz, yukarıda da "4G Orijinli Yayınlar" başlığı altında anlattığım DSS teknolojisi kullanılarak yapılan yayınları pek tasvip etmesem de bu kapsama sokabiliriz. Çünkü elde edilecke hızlar gerçekten 5G için anlatılandan çok uzak olacak. Ancak NSA yayınlara "çakma 5G" demek gerçekten ağır bir haksızlık olacak çünkü elde edeceğiniz hız açısından SA yayınlara kıyasla önemli bir fark bulunmayacak.

(Band 3 üzerinden DSS teknolojisi ile yapılan 5G NSA yayını)

(Band 78 üzerinden yapılan 100 Mhz'lik 5G NSA yayını)

-Non-Stand Alone (NSA) ve Stand Alone (SA) arasında performans farkı var mı?

NSA yayınlar 4G ve 5G'nin beraber kullanıldığı, SA yayınlar ise 5G'nin tek başına kullanıldığı yayınlardır. Yazının ilk kısmıda da izah ettiğim gibi NSA ve SA yayınlar arasında (indirme yönünde) önemli bir performans farkı bulunmuyor. NSA yayınların hiç hak etmediği şekilde "çakma 5G" olarak kimi yerlerde ünlenmesinin sebebi aslında kullanım deneyimini önemli ölçüde etkilemeyen basit bir teknik gerçekte yatıyor. NSA yayınlar 4G çekirdek şebekesi üzerinden çalışırken SA yayınlar 5G çekirdek şebekesi üzerinden çalışıyor. Bu da upload hızları ve gecikme (ping) performansı üzerinde etkili iken indrime hızları üzerinde önemli bir etki oluşturmuyor.

-Telefonumda 5G ikonu görmeme rağmen hızlarım çok düşük sebebi nedir?

Eğer telefonunuzda 5G ikonu görüyor ancak 200 Mbps ve altında hızlar görüyorsanız muhtemelen ya 5G'ye gerçekten bağlı değilsiniz ya da 4G spektrumu üzerinden yapılan DSS yayına bağlısınız demektir. İlk soru cevağ madddesinde DSS yayınları açıklamıştır.

-Telefonumda 5G ikonu görüyorum ama Speedtest Uygulamasında LTE yazıyor, 5G'ye bağlı değil miyim?

İnanılması zor gelse de bu mümkün üstelik oldukça yayın olarak karşılacağımız bir durum. Telefonlarımızda 5G ikonunun gösterilmesini sağlayan şey telefon ile baz istasyonu arasındaki iletilen ULI (Upper Layer Indıcator) parametresidir. Eğer 5G yayını yapılan bir bölgeye yakınsanız ULI sayesinde telefonunuzda 5G iknonunu henüz 5G'ye bağlanmamış olmanıza rağmen görebilirsiniz, bu durumda Speedtest uygulamasında veya çeşitli sinyal analiz programlarında LTE ya da 4G ibaresini görebilirsiniz. 5G ikonu nadiren de olsa 5G test yayını yapılan (son kullanıcının bağlanmasına izin verilmeyen) veya çalışma planlanan bölgelerde de gözükebilir.

-Gbps seviyesinde hızları nasıl görebilirim?

Gbps seviyesinde hızları görebilmek için N78 (Band 78) yayınlarının bulunduüu bölgelerde bulunmanız gerekir. Sinyal gücü yeterli, telefonunuzun donanımı güncel ve ciddi bir trafik yoğunluğu bulunmuyorsa 2 Gbps'i aşan hızları dahi görebilirsiniz.

-N78 (3.5 GHz) yayını ile ne kadar hıza ulaşabilirim?

Sinyal gücü ve telefonunuzun donanımına göre 1.5 Gbps civarında hızlar alırsınız. Sinyalin çok iyi olduğu durumlarda 2 Gbps'i aşan hızlara, kötü olduüu durumlarda ise 300 Mbps'lere düşen hızlara erişebilirsiniz.

-N28 (700 MHz) yayını ile ne kadar hıza ulaşabilirim?

N28 yüksek kapsama ve düşük hız performansı sergileyen bir yayındır. Yaklaşık 70 Mbps civarında hız elde edebilrsiniz. Yoğunluk durumuna göre 100 Mbps'leri aşan ya da 10 Mbps'in altına sarkan hızlar da elde edilebilir.

-N3 (1800 MHz) yayını ile ne kadar hıza ulaşabilirim?

Band 3 esasen LTE (4G) temelli bir frekans bandıdır. Operatörler kapsama ve yaygınlık amacıyla Band 3 üzerinden 5G yayını yapmaktadır. N3 yayını ile alacapınız hızlar tipik Band 3 LTE yayınıyal alacağınız hızlara benzerdir, kabaca 100 Mbps civarında hız elde edebilir, yoğunluk ve sinyal durumuna göre 200 Mbps'i aşan, 50 Mbps'in altına düşen hızlar görebilirsiniz.

-Baz istasyonunda 5G bulunup bulunmadığını nasıl anlayabilirim?

Gözle kontrol edebilirsiniz. Ya da elinizde modem verilerine ulaşabilen bir yazılım varsa (Tems Pocket, NSG gibi) istasyonun yaydığı capability mesajından da anlaşılabilir.

Kırmızı ok ile işaretli olanlar N78 (3500 MHz) için AAU'lar (aktif anten). Boyutu operatör ve üretici fark etmeksizin bu şekildedir.

Bodur, kareye yakın dikdörtgen, arka kısmı RF 0nitesi ve soğutma bloğu yüzünden kalın.

Yeşil ile işaretli olanlar hali hazırda 4G ve 3G'nin verildiği pasif antenler, bunların uygun olanlarından N28 de verilecek. Yani N28'i, N78'i AAU görüp anladığı şekilde anlaşılamaz.

Dikkat edilmesi gereken nokta AAU'ları mor ile işaretli şekil ve form olarak benzer ancak genelde daha küçük olan RRU (pasif antenlere RF sinyali üreten ekipman) ile karıştırmalı

SÖZLÜK

-DSS (Dynamic Spectrum Sharing): Dinamik Spektrum Paylaşımı - Bir frekand bandı üzerinden spektrumu aktüel olarak değişken oranda birden fazla nesile bölerek yayın yapmayı sağlayan teknolojidir.

-Çekirdek Şebeke: Kullanıcıların internete çıktıkları, bğalantı, ücretlendirme, kimlik kontrolü gibi işlemlerin yapıldığı ağdır.

-ENDC (EUTRA NR-Dual Connectivity): Telefonun aynı anda hem 4G hem de 5G yayınlarına bağlanmasına imkan tanıyan teknolojidir.

-NSA (Non-Stand Alnone): 4G çekirdek şebekesi üzerinden çalışan 5G yayınlarıdır.

-SA (Stand Alone): 5G çekirdek şebekesi üzerinden çalışan 5G yayınlarıdır.

4.5G ile hızın dışında wowifi(wifi araması ) ve hd ses gibi unsurlar gelmişti. 5G ile hızın dışında bizi ne bekliyor?

Yaptığım hız testlerinde 500 mbpsler zaman zaman 600 mbps civarlarını gördüm. NSA falan bilemiyorum ama bu hız da bence yeterliymiş.

Yanıt için teşekkürler.

Rica ederim. 5G'nin bu kadar gecikmesinin sebebi hem operatörler hem de biraz da devlet. 4G ihalesi 4 Milyar EUR'ya mal olmuştu operatörler için arada geçen sürede Lira ciddi istikrarsızlık yaşadı, operatörler de yüksek lisans maliyetini ve yatırım maliyetini çıkartmak için 5G'nin hemen gelmesine hevesli değillerdi. Sadece 4G tarafınndaki yoğunluğun artık rahat yönetilemeyecek seviyeye gelmesi yüzünden 5G teknik bir gereklilik haline geldi. DAha önceki yıllarda yapılan "şebekemiz 5G'ye hazır" ifadeleri aslında biraz halileli bir ifade çünkü altyapının 5G'ye hazır olmasıyla 5G donanımlarının kurulması aynı şeyler değil. ZAten ihale gerçekleşmeden yani kimin hangi spektrumu alacağı belli değilken yatırımı yapamazlar. Bunlar PR'dan ibaretti aslında diyebiliriz.

Peki mevcut durum ne diye bakacak olursak beklentimin epey üzerinde bir yatırım yapıldığı söylebilirim. Yaşadığım şehirden örnek vermek gerekirse Türk Telekom'da 45 istasyondan 17'sinde 5G donaımı kurulmuş, 10 tanesinde yeni donanım kurulmamış 4G üzerinden DSS verilecek, 18 istasyonda ise herhangi bir yayın olmayacak gibi gözüküyor. Tahmin ediyorum ki bu DSS gözüken ve yayın gözükmeyne istasyonların da bir kısmına 5G donanımı kurulmuş olabilir yakın zamanda kontrol etmem lazım. İlçe merkezlerinde de bir veya 2-3 istasyona 5G donanımı kurulmuş. Beklentim şehir ve ilçe merkezlerinde tek istasyonda 5G donanımı kurulmasıydı. Vodafone'da durum daha agresif.

Kısaca 5G iyi bir şekilde başlıyoruz ancak bu demek değil ki hayal kırıklıkları yaşanmayacak. Hatta muhtemelen bir hafta sonra forumda küfür kıyamet götürecek çünkü:

-5G donanım kurulan istasyona her bağlanan Gbps hızları her zaman göremeyecek çünkü evde sinyal zayıf olacak, biraz uzaktaysanız 500-600 Mbps'lere düşecek, kimisinin telefonu eski olduğu için yüksek hızlara çıkamayacak.

-Bir de DSS sahalarda olanlar tam küfür edecek. Çünkü yukaırda 5G yazarken adam yeri gelecek 30-40 Mbps bile görecek.

-Kimi yerlede istasyon ULI yani 5G ikonu verecek ama 5G yayını DSS olarak bile olmayacak.

-Kimi yerlerde ne ULI ne yayın olacak.

Neden?

-Ülkemizde telekom servislerinden beklenti her zaman büyük oldu. 3G geleceği zaman "3G gelecek ADSL'den kurtulacağız" lafları doluydu günün sonunda Avrupa'da 3G'nin ADSL'i bitirdiği tek bir yer oldu mu? Hayır.

-Operatörler de bu yüksek beklentiyi her nesilde körüklüyor. Öyle bir pazarlama yapılıyor ki tüketicideki beklenti "dağ başında Gbps göreceğiz, her yerde Gbps göreceğiz" seviyesine çıkıyor.

Yoğunluğa bir etkisi olmaz çünkü bağlantı 4G core üzerinden olsa da 5G tarafı ayrı geliyor. Ama dediğiniz gibi gecikme performansında hissedilir fark olacak.